CACI Analyst nashri tomonidan chop etilgan Nargiza Umarovaning tahliliy maqolasida Markaziy Osiyoning shakllanayotgan Yevroosiyo transport va logistika tarmoqlaridagi ortib borayotgan ahamiyati tahlil qilinadi. Geosiyosiy beqarorliklar, dengiz tashuvlaridagi xavfsizlikning susayishi va global ta’minot zanjirlarining qayta tuzilishi sharoitida muallif mintaqa o‘zining dengizga chiqa olmaydigan geografik joylashuvini tizimli cheklovdan strategik ustunlikka aylantirish uchun katta imkoniyatga ega ekanligini ta’kidlaydi. Maqolada Markaziy Osiyo davlatlari ishtirokidagi Sharq–G‘arb va Shimol–Janub yo‘nalishlaridagi yirik transport tashabbuslari, jumladan, CASCA+ yo‘lagi, Transkaspiy xalqaro transport yo‘nalishi (O‘rta yo‘lak) va Afg‘oniston orqali o‘tadigan yangi temiryo‘l aloqalari jadal rivojlanayotgani qayd etilgan. Shu bilan birga, unda hozirgi mintaqaviy yondashuvning asosiy zaifligi ham ko‘rsatib o‘tilgan: keng umumiy manfaatlarga qaramay, Markaziy Osiyo mamlakatlari ko‘plab transport loyihalarini asosan milliy strategiyalar va tashqi ishtirokchilar bilan alohida hamkorlik orqali amalga oshirishda davom etmoqda. Muallifning fikricha, muvofiqlashuvning yetarli emasligi infratuzilmalarning bir-birini takrorlashi, tranzit yo‘nalishlarining o‘zaro raqobatlashishi hamda investitsiyalar va yuk oqimlari uchun nosog‘lom kurashni keltirib chiqarishi mumkin. Mintaqa ichidagi o‘zaro bog‘liqlikni cheklayotgan amaliy to‘siqlarga, jumladan, tarif siyosati va transport qonunchiligidagi farqlar, murakkab bojxona tartib-taomillari, chegara o‘tkazish punktlarining salohiyati pastligi, raqamlashtirish darajasining cheklanganligi hamda yagona hujjat va me’yoriy standartlarning yo‘qligiga alohida e’tibor qaratilgan. Maqolada ta’kidlanishicha, bu to‘siqlarni birgalikda bartaraf etish nafaqat transport xarajatlarini kamaytiradi, balki Markaziy Osiyoning Xitoy, Yevropa Ittifoqi, Yaponiya, Janubiy Koreya va Fors ko‘rfazi davlatlari kabi yirik tashqi hamkorlar bilan muzokaralardagi mavqeyini ham mustahkamlaydi. Muallif Markaziy Osiyo davlatlari xalqaro transport yo‘laklarini rivojlantirish va ilgari surish bo‘yicha tegishli huquqiy maqomga ega doimiy muvofiqlashtiruvchi institut tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan yagona mintaqaviy strategiyaga muhtoj, degan xulosaga keladi. Bunday yondashuv keraksiz takrorlanishlarning oldini olishga, milliy infratuzilma ustuvorliklarini uyg‘unlashtirishga yordam beradi va Markaziy Osiyoga Yevroosiyodagi o‘zaro bog‘liqlikning o‘zgaruvchan geosiyosatida raqobatlashuvchi tranzit davlatlar to‘plami sifatida emas, balki yanada yaxlit mintaqaviy ishtirokchi sifatida qatnashish imkonini beradi. “CACI Analyst” nashri veb-saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti Strategik bog‘liqlik markazi rahbari Nargiza Umarovaning tahliliy sharhida Markaziy Osiyo, Janubiy Kavkaz va keng Yevroosiyo o‘rtasidagi transport aloqalari kengayib borayotgan bir sharoitda O‘zbekiston–Gruziya hamkorligining ortib borayotgan strategik ahamiyati tahlil qilinadi. Muallif Toshkent va Tbilisi o‘rtasidagi yaqin aloqalar nafaqat savdo va logistika omillari, balki iqtisodiy suverenitetni mustahkamlash, tashqi sheriklikni diversifikatsiya qilish hamda ayrim yirik davlatlarga haddan tashqari qaramlikni kamaytirishga qaratilgan kengroq sa’y-harakatlar bilan ham bog‘liqligini ta’kidlaydi. Tahliliy sharhda asosiy e’tibor Transkaspiy xalqaro transport yo‘nalishi yoki “O‘rta yo‘lak”ka hamda uning O‘zbekiston tomonidan ilgari surilayotgan yangi transport tashabbuslari bilan ehtimoliy integratsiyasiga qaratilgan. Umarova “O‘rta yo‘lak”ni “Xitoy–Qirg‘iziston–O‘zbekiston” temiryo‘li va “Transafg‘on” temiryo‘l koridori bilan bog‘lash muhimligini, bu orqali Yevropani Xitoy, Hindiston va Janubiy Osiyo bilan tutashtiruvchi kengroq sharq–g‘arb va shimol–janub logistika zanjirlarini yaratish mumkinligini alohida qayd etadi. Bunday yondashuv O‘zbekistonning qit’aviy tranzit markazi sifatidagi rolini kuchaytirishi, ayni paytda Gruziyaga Markaziy, Sharqiy va Janubiy Osiyoning jadal kengayib borayotgan bozorlariga ko‘proq chiqish imkonini berishi mumkin. Shu bilan birga, muallif faqatgina infratuzilmaga kiritilgan sarmoyalarning o‘zi bu yo‘nalishlar raqobatbardoshligini ta’minlay olmasligini uqtiradi. Transport xarajatlarining yuqoriligi, multimodallik, raqamlashtirish darajasining pastligi, notarif to‘siqlar va ishtirokchi davlatlar o‘rtasidagi tezkor muvofiqlashtirishning yetarli emasligi kabi muammolar hamon dolzarbligicha qolmoqda. Shu bois, sharhda yanada integratsiyalashgan va uzluksiz mintaqaviy logistika tizimiga o‘tish maqsadida texnik, ma’muriy va huquqiy standartlarni yanada uyg‘unlashtirishga hamda CASCA+ transport yo‘lagi negizida yuk tashishni muvofiqlashtiruvchi qo‘shma elektron platforma yaratishga chaqiriladi. “The Times of Central Asia” nashrida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Xavfsizlik va taraqqiyot siyosati institutida (ISDP) chop etilgan Muhammad Xo‘janazarovning tahliliy ma’ruzasida O‘zbekistonning ilk bor o‘z aksiyalarini xalqaro fond bozoriga olib chiqishining institutsional va geosiyosiy ahamiyati kengroq tahlil qilinadi. Muallif O‘zbekiston Milliy investitsiya jamg‘armasining (O‘zMIF) 2026-yil may oyida London fond birjasida o‘tkaziladigan debyutiga e’tibor qaratar ekan, bu bitimni shunchaki kapital jalb etishdagi muvaffaqiyatli amaliyot sifatida emas, balki O‘zbekiston iqtisodiy islohotlarini jahon kapital bozorlarining qoidalari, ma’lumotlarni oshkor etish talablari va hisobdorlik mexanizmlari bilan uyg‘unlashtirish yo‘lidagi muhim qadam sifatida tushunish lozimligini ta’kidlaydi. Ma’ruzada yirik davlat korxonalaridagi ozchilik ulushlarining listingga chiqarilishi korporativ shaffoflikni kuchaytirishi, islohotlarni izchil davom ettirish uchun yangi rag‘batlar yaratishi va kelajakda siyosatning ortga qaytishini qiyinlashtirishi mumkinligi qayd etilgan. Shuningdek, unda O‘zbekistonning jahon moliya bozorlariga integratsiyalashuvi kuchayishining kengroq xalqaro oqibatlari, jumladan, Yevropalik investorlar va institutlar bilan hamkorlikning chuqurlashishi, rasmiy Toshkentning ko‘p vektorli tashqi siyosati doirasidagi diversifikatsiya hamda ichki iqtisodiy boshqaruvning xalqaro bozor standartlariga bosqichma-bosqich moslashuvi baholangan. Shu bilan birga, muallif xalqaro listingning o‘zigina O‘zbekiston iqtisodiyoti oldida turgan tizimli muammolarni hal qila olmasligidan ogohlantiradi. Iqtisodiyotda davlat ulushining hamon yuqoriligi, boshqaruvdagi zaifliklar va tashqi omillarga tobelik O‘zMIF modelining samaradorligi pirovardida tartibga solish, boshqaruv va institutsional sohalardagi islohotlarning izchilligiga bog‘liq bo‘lishini anglatadi. Shunga qaramay, ma’ruzada listing iqtisodiy ochiqlikni yanada shaffof, institutsional va ortga qaytarib bo‘lmaydigan holga keltirish orqali O‘zbekistonning islohotlar yo‘nalishini mustahkamlash uchun salohiyatli muhim mexanizm ekani xulosa qilinadi. ISDP veb-saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

JIDU magistranti Farangiz Junashevaning tahliliy ma’lumotnomasida Xitoy Xalq Respublikasi Raisi Si Szinpin tomonidan 2025-yilda taqdim etilgan Xitoyning Global boshqaruv tashabbusi (GBT) hamda uning Pekinning xalqaro tartibotni isloh qilishga doir keng qamrovli nuqtayi nazaridagi o‘rni ko‘rib chiqiladi. Unda tashabbusning suveren tenglik, ko‘p tomonlamalik, Birlashgan Millatlar Tashkilotining markaziy o‘rni, Global Janub vakillarining kengroq ishtiroki hamda global kuchlar muvozanatidagi o‘zgarishlarni aks ettirish maqsadida xalqaro institutlarni isloh qilish kabi asosiy tamoyillari tahlil qilinadi. Ma’lumotnoma GBTni Xitoyning Global rivojlanish tashabbusi (GRT), Global xavfsizlik tashabbusi (GXT), Global sivilizatsiya tashabbusi (GST) va “Bir makon, bir yo‘l” singari global tashabbuslari qatorida kengroq ko‘lamda ko‘rib chiqadi. GBTning rivojlanayotgan mamlakatlar uchun ahamiyatiga alohida e’tibor qaratilgan, zero, ular tashabbusning vakillik, rivojlanish huquqi va global qoidalarni yaratishda faolroq ishtirok etishga urg‘u berishini xalqaro hamkorlikka muqobil yondashuv sifatida ko‘rishi mumkin. Shu bilan birga, muallif Xitoyning adolatli global boshqaruv haqidagi bayonotlari uning iqtisodiy va tashqi siyosat amaliyotiga qay darajada mos kelishi borasidagi tanqidiy qarashlarni ham o‘rganadi. Tahlil yakunida GBT Xitoyning xalqaro maydondagi o‘rni keng miqyosda o‘zgarayotganini aks ettirishi qayd etiladi: mamlakat mavjud global boshqaruv tizimiga moslashishdan uning me’yorlari, institutlari va mexanizmlarini shakllantirishda faolroq rol o‘ynashga intilmoqda. Shu bois, ushbu tashabbusni ham global boshqaruvni isloh qilish bo‘yicha konseptual taklif, ham Pekin xalqaro miqyosda o‘zining normativ va siyosiy ta’sirini kengaytirishga urinayotgan bir vosita sifatida tushunish mumkin. * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Nargiza Umarova “Bir makon, bir yo‘l” tashabbusi doirasida Xitoy va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi transport-logistika aloqalarining jadal rivojlanishini tahlil qiladi. Muallif Xitoyning yirik sanoat va iqtisodiy markazlarini O‘zbekiston, Turkmaniston va Tojikistondagi logistika uzellari bilan bog‘laydigan yangi temiryo‘l va avtomobil yo‘llari ishga tushirilganini alohida ta’kidlaydi. Maqolada ushbu kengayish o‘zaro chambarchas bog‘liq bo‘lgan ikki jarayonni aks ettirishi qayd etilgan: bular – Xitoy va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi savdo aylanmasining jadal o‘sishi hamda mintaqaning Yevroosiyo quruqlik transporti tarmoqlaridagi ahamiyatining ortib borishidir. 2023-yilda Xitoy ilk bor Markaziy Osiyoning barcha besh davlati uchun eng yirik savdo sherigiga aylandi va yillik 12 foizlik o‘sishdan so‘ng o‘zaro savdo hajmi 100 milliard AQSh dollaridan oshdi. Umarova, shuningdek, mintaqaviy yuk oqimlari tarkibidagi o‘zgarishlarga ham e’tibor qaratadi. Xitoyning Markaziy Osiyoga eksporti asosan yuqori qiymatli sanoat mahsulotlaridan iborat bo‘lib, uning hajmi mintaqadan qilinadigan import qiymatidan qariyb ikki baravar ko‘p. Bu esa konteyner tashuvlaridan foydalanishni yanada rag‘batlantirmoqda. Shu bois, quruqlik yo‘llarining kengayishi Markaziy Osiyoning ham Xitoy tovarlari uchun o‘sib borayotgan bozor, ham Xitoyni kengroq Yevroosiyo bozorlari bilan bog‘lovchi tobora muhim ahamiyat kasb etayotgan tranzit koridori sifatidagi rolini mustahkamlamoqda. Batafsil “South China Morning Post” nashrida o‘qing. * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Muallif:  Sabina Gulyamova , JIDU magistranti, IXTI Barqaror rivojlanish markazi amaliyotchisi Ushbu tahliliy nashr Qoraqalpog‘iston Respublikasida iqlim o‘zgarishi va migratsiya o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rganadi. Statistik ma'lumotlar va ekspert fikrlariga asoslanib, muallif mintaqadagi zamonaviy migratsiya tendensiyalarini va ularning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishga ta'sirini tahlil qiladi. Nashrda mehnat migratsiyasi va pul o‘tkazmalarining oilalar farovonligini ta’minlashdagi o‘sib borayotgan roli yoritilgan, shuningdek, ekologik va iqtisodiy omillar aholi harakatchanligiga qanday ta'sir ko‘rsatishi ko‘rib chiqilgan. Qoraqalpog‘iston ichidagi demografik o‘zgarishlar, urbanizatsiya va hududiy tafovutlar bilan bog‘liq muammolarga alohida e’tibor qaratilgan. Kengroq nuqtai nazardan, tadqiqot Qoraqalpog‘istonni Orol dengizi havzasi va Markaziy Osiyoning umumiy konteksti doirasida ko‘rib chiqadi, migratsiya, iqlimga moslashuv, suv xavfsizligi va barqaror rivojlanish o'rtasidagi bog'liqliklarni ta’kidlaydi. Muallif shunday xulosaga keladiki, ekologik jihatdan zaif hududlarda barqarorlikni mustahkamlash iqtisodiy rivojlanish, iqlimga moslashuv va mintaqaviy hamkorlik sohalarida muvofiqlashtirilgan sa’y-harakatlarni talab qiladi. * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.