Muhammad Xo‘janazarov ta’kidlashicha, so‘nggi yillarda iqlim o‘zgarishi faqat ekologik hodisa emas, balki global ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy jarayonlarni shakllantirayotgan muhim omillardan biriga aylanmoqda. Haroratning oshishi, yog‘ingarchilikning kamayishi, suv resurslarining notekis taqsimlanishi hamda yer degradatsiyasi millionlab insonlarning yashash va mehnat qilish imkoniyatlarini cheklab bormoqda. Natijada yangi turdagi migratsiya – Iqlim migratsiyasi shakllanmoqda. Muallifning qayd etishicha, ushbu migratsiya an’anaviy mehnat migratsiyasidan tubdan farq qiladi. Agar iqtisodiy migratsiya ko‘pincha insonning tanloviga bog‘liq bo‘lsa, iqlim migratsiyasi ko‘proq ekologik majburiyat sifatida yuzaga chiqadi. Xalqaro tashkilotlar prognozlariga ko‘ra, yaqin o‘n yilliklarda bunday migratsiya hajmi sezilarli darajada ortishi kutilmoqda. Jumladan, BMT ma’lumotlariga ko‘ra, 2050-yilga borib dunyo bo‘yicha 200 milliondan ortiq inson iqlim sharoitlari sabab yangi yashash joyini izlashga majbur bo‘lishi mumkin. Maqolada ta’kidlanishicha, suv tanqisligi, qurg‘oqchilik, ekstremal issiqlik to‘lqinlari va yer degradatsiyasi kabi omillar ayniqsa qishloq hududlarida yashovchi aholi uchun jiddiy xavf tug‘diradi. Bunday sharoitda qishloq xo‘jaligi samaradorligi pasayadi, daromad manbalari qisqaradi va aholi ko‘pincha yirik shaharlar yoki boshqa mamlakatlarga ko‘chishga majbur bo‘ladi. Shu bilan birga, migratsiya oqimlarining kuchayishi shahar infratuzilmasi, uy-joy bozori, sog‘liqni saqlash va mehnat bozoriga qo‘shimcha bosimni yuzaga keltiradi. Muallif xulosasiga ko‘ra, iqlim migratsiyasini faqat cheklash yoki uning oqibatlari bilan kurashish yetarli emas. Asosiy vazifa – ekologik risklarni kamaytirish, suv va agrar resurslardan samarali foydalanish, hamda migratsiyani iqtisodiy tizimga integratsiya qiluvchi strategik moslashuv siyosatini ishlab chiqishdir. Shu orqali iqlim o‘zgarishi bilan bog‘liq migratsiya jarayonlarini xavf emas, balki barqaror rivojlanish imkoniyatiga aylantirish mumkin. “UzA” veb-saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Hayotjon Ibragimov bilan suhbatda Markaziy Osiyoning beshta davlati va Ozarbayjonni Kaspiy–Yevroosiyo geosiyosiy makonini kengroq qayta shakllantirish doirasida birlashtiruvchi yangi C6 hamkorlik formatiga har tomonlama baho beriladi. Doktor Ibragimovning so‘zlariga ko‘ra, C5 dan C6 formatiga o‘tish shunchaki institutsional kengayish bo‘lmay, balki Yevroosiyo bo‘ylab siyosatni muvofiqlashtirilgan holda rejalashtirish, iqtisodiy integratsiya va uzoq muddatli strategik bog‘liqlikni ta’minlashga qaratilgan sifat jihatidan yangi mintaqaviy platformaning shakllanishini anglatadi. Bu jarayonda O‘zbekiston mintaqaviy jipslashuv va institutsional muloqotning asosiy harakatlantiruvchi kuchlaridan biri sifatida maydonga chiqmoqda. Suhbatning markaziy g‘oyalaridan biri shuki, C6 platformasi yangi Kaspiy–Yevroosiyo kuchlar geometriyasining yuzaga kelishiga hissa qo‘shmoqda. Bunda mintaqaviy ishtirokchilar faqat tashqi geosiyosiy doiralarda harakat qilish o‘rniga, integratsiya dinamikasini tobora mustaqil ravishda shakllantirmoqda. Ibragimov barqaror mintaqaviy qiymat zanjirlarini rivojlantirish muhimligini ta’kidlab, hamkorlikni savdoni kengaytirishdan qo‘shma ishlab chiqarish, texnologiyalar almashinuvi va chuqurroq iqtisodiy o‘zaro bog‘liqlik sari olg‘a siljitishga qodir sanoat va ishlab chiqarish markazi sifatida O‘zbekistonning salohiyatli rolini qayd etadi. Bu o‘zgarish mintaqaning xomashyo eksporti modellaridan muvofiqlashtirilgan sanoat rivojlanishiga o‘tayotganini aks ettiradi. Transport-logistika aloqalariga, xususan, Transkaspiy O‘rta yo‘lagining ortib borayotgan strategik ahamiyatiga alohida e’tibor qaratilgan. Mutaxassis yuk hajmining tez sur’atlarda o‘sayotgani va yetkazib berish muddatlari qisqarganini qayd etib, ushbu yo‘lakni mavjud shimoliy yoki janubiy yo‘nalishlarga raqobatchi emas, balki iqtisodiy suverenitet va diversifikatsiyaning muhim vositasi sifatida ta’riflaydi. Shu nuqtai nazardan, tranzit yo‘llarini diversifikatsiya qilish geosiyosiy beqarorliklarga nisbatan tizimli zaiflikni kamaytiradigan va Yevroosiyoning ko‘p yo‘nalishli transport-kommunikatsiya arxitekturasini mustahkamlaydigan barqarorlik mexanizmi sifatida ko‘rilmoqda. Suhbatda, shuningdek, mintaqaviy hamkorlikning energetika yo‘nalishi kengayib borayotgani ham alohida ta’kidlanadi. An’anaviy energiya ishlab chiqarish, gidroenergetika salohiyati va qayta tiklanuvchi energiya bo‘yicha yirik maqsadlarni o‘zida mujassam etgan O‘zbekistonning rivojlanib borayotgan energetika balansi mamlakatni mintaqaviy elektr tarmoqlarining potensial integratori va kelajakda yashil energiya eksportchisi sifatida namoyon qiladi. Umuman olganda, Ibragimov Toshkent va Boku o‘rtasidagi strategik yaqinlashuvning kuchayishi kengroq mintaqaviy integratsiya uchun katalizator bo‘lib xizmat qiladi, bu esa institutsional ishonchni, infratuzilmalarni muvofiqlashtirishni hamda yanada o‘zaro bog‘langan va strategik jihatdan mustaqil Kaspiy–Yevroosiyo mintaqasining bosqichma-bosqich shakllanishini mustahkamlaydi, deya xulosa qiladi. Batafsil NEWS.AZ saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

“Trend” agentligiga bergan intervyusida Azamat Seitov TRIPP (“Trampning xalqaro tinchlik va farovonlik uchun yo‘li”) tashabbusi O‘zbekiston uchun mamlakatning iqtisodiy ochiqlik va modernizatsiya strategiyasiga uzviy ravishda mos keladigan ko‘p bosqichli yangi imkoniyatlar platformasi bo‘lishi mumkinligini ta’kidladi. Uning aytishicha, loyiha O‘zbekistonning jahon dengizlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri chiqish imkoniyati yo‘qligi va transport yo‘nalishlarini diversifikatsiya qilishdan obyektiv manfaatdorligini inobatga olgan holda sifat jihatidan yangi tranzit-logistika istiqbollarini ochmoqda. Mutaxassisning ta’kidlashicha, Janubiy Kavkaz orqali G‘arb bozorlariga muqobil yo‘laklarni rivojlantirish an’anaviy yo‘nalishlarning cheklangan soniga qaramlikni kamaytirish, tashqi savdo barqarorligini mustahkamlash va logistika xarajatlarini qisqartirish imkonini beradi. Shu nuqtai nazardan, TRIPP O‘zbekistonni mintaqaviy transport-logistika markaziga aylantirish bo‘yicha milliy sa’y-harakatlarni to‘ldiradi, shuningdek, o‘zbek mahsulotlarining multimodal yo‘nalishlar orqali Yevropa va Yaqin Sharq bozorlariga yanada faol kirib borishi uchun sharoit yaratadi. Tashabbusning xalqaro miqyosi haqida so‘z yuritarkan, Azamat Seitov TRIPPning ilgari surilishini AQSH vitse-prezidenti Jey Di Vensning Ozarbayjonga tashrifi bilan bog‘ladi. Bu tashrif loyihani kengroq mintaqaviy kontekstda, shu jumladan Markaziy Osiyoda amalga oshirishda muhim bosqich hisoblanadi. U ta’kidlaganidek, AQSH TRIPPni Janubiy Kavkazning tinch va infratuzilmaviy integratsiyasining strategik elementi sifatida ko‘rmoqda, bu esa qo‘shni mintaqalarga bevosita ta’sir ko‘rsatish va O‘zbekistonning tranzit salohiyatini oshirishga qodir. “Trend” saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Hamza Boltayev “Kun.uz” axborot ahentligining “Geosiyosat” dasturida global siyosatdagi dolzarb voqealarni tahlil qildi. U Kolumbiya prezidenti Gustavo Petro va AQSh prezidenti Donald Tramp o‘rtasidagi avvalgi ziddiyatlarning Oq uyda muzokaralar orqali murosaga aylanganini qayd etdi, bu esa xalqaro diplomatiyada keskinlikdan keyin konstruktiv dialogga o‘tishning muhim signalidir. Shuningdek, dasturda Abu-Dabida olib borilgan yopiq muzokaralarning birinchi kunida erishilgan kelishuvlar, Rossiya va AQSh o‘rtasidagi yadroviy kelishuvni uzaytirish bo‘yicha muloqotning hanuz davom etayotgani muhokama qilindi. Mutaxassis tahliliga ko‘ra, Kolumbiya va AQSh liderlari uchrashuvi global xavfsizlik va diplomatik barqarorlikka ijobiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin; bu esa ixtiloflarni hal qilishda pragmatik yondashuvning ustuvorligini ko‘rsatadi. Shuningdek, u Yaqin Sharqdagi muzokaralar hamda yadro siyosatidagi murakkab holatlarni kontekstga joylab, investorlar va siyosiy qarorlar qabul qiluvchilar uchun muhim signallarni aytib o‘tdi. Umuman olganda, Hamza Boltayevning chiqishi jahon siyosatidagi bugungi tendensiyalar – pos-ziddiyatli diplomatiya, mintaqaviy muzokaralar va yadroviy kelishuvlar atrofidagi murakkab jarayonlarni keng kontekstda yoritib berdi, tomoshabinlarga global geosiyosiy vaziyat haqidagi asosiy tahliliy nuqtalarni yetkazdi. * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

IXTI yetakchi ilmiy xodimi Hayotjon Ibragimov Ozarbayjonning “Trend” axborot agentligiga bergan intervyusida TRIPP (“Trampning xalqaro tinchlik va farovonlik yo‘li”) tashabbusi Markaziy Osiyo uchun investitsiya xatarlarini kamaytirishning muhim vositasiga aylanishi mumkinligini ta’kidladi. Uning aytishicha, ushbu loyihani nafaqat logistika yo‘nalishi, balki O‘rta koridor uchun o‘ziga xos “moliyaviy himoya” sifatida ham ko‘rib chiqish lozim. Chunki Amerika homiyligining o‘zi G‘arb sarmoyasi uchun kafolat vazifasini o‘taydi va mintaqadagi infratuzilma loyihalarini yanada jozibador hamda moliyalashtirish nuqtai nazaridan arzonroq qiladi. Ekspert, shuningdek, AQSH vitse-prezidenti Jay Di Vensning Bokuga tashrifi Vashingtonning Kaspiy mintaqasida bayon qilingan fikrlardan amaliy harakatlarga o‘tishi belgisi bo‘lganini ta’kidladi. Uning fikricha, AQShning Markaziy Osiyoga nisbatan siyosati negizida energetika va strategik ahamiyatga ega minerallar masalalari yotadi: Vashington Xitoyning nodir yer elementlari yetkazib berish zanjiridagi monopoliyasini zaiflashtirishga intilmoqda. O‘zbekiston esa o‘zining boy mis, uran va litiy zaxiralariga ega bo‘lgani bois, xomashyo eksporti o‘rniga Amerikaning ilg‘or qayta ishlash texnologiyalarini jalb etish imkoniyatiga ega bo‘lmoqda. Hayotjon Ibragimovning taxminiga ko‘ra, kelajakda hamkorlik "resurs pragmatizmi" atrofida rivojlanadi. Bu geologiya-qidiruv ishlariga sarmoyalarning o‘sishi va atom energetikasi sohasida Amerikaning kichik modulli reaktorlarini (SMR) joriy etishni o‘z ichiga olishi mumkin. “Trend” saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Hamza Boltayev “Kun.uz” axborot agentligining “Geosiyosat” ko‘rsatuvida bugungi xalqaro siyosatda Pokistonning o‘rni tobora muhimlashib borayotganini ta’kidladi. Uning fikricha, Pokiston musulmon dunyosida yadroviy salohiyatga ega bo‘lgan, harbiy-siyosiy ta’siri kuchli va strategik geografik joylashuvi bilan ajralib turadigan kam sonli davlatlardan biridir. Shu bois u nafaqat Janubiy Osiyo, balki kengroq geosiyosiy jarayonlarda ham muhim o‘yinchi sifatida ko‘riladi. Ekspert Prezident Shavkat Mirziyoyevning Islomobodga rasmiy tashrifi doirasida O‘zbekiston–Pokiston munosabatlari yangi siyosiy va iqtisodiy bosqichga ko‘tarilganini qayd etdi. Ushbu tashrif ikki tomonlama hamkorlikni aniq kelishuvlar bilan mustahkamlab, savdo, transport-logistika va mintaqaviy integratsiya yo‘nalishlarida yangi imkoniyatlar ochayotganini ko‘rsatdi. Ekspertning ta’kidlashicha, Pokiston bilan aloqalarning faollashuvi O‘zbekiston uchun ham Janubiy Osiyoga chiqish va muqobil iqtisodiy yo‘laklarni rivojlantirish nuqtai nazaridan strategik ahamiyatga ega. Shu bilan birga, dasturda Xitoydagi noodatiy jarayonlar, xususan harbiy rahbariyatdagi generallar almashuvi ham muhokama qilindi. Hamza Boltayev bunday o‘zgarishlar yopiq siyosiy tizimga ega davlatda turlicha talqin qilinayotganini, bu esa Pekinning ichki siyosiy muvozanati va tashqi strategik yo‘nalishlari borasida savollarni kuchaytirayotganini ta’kidladi. U bunday jarayonlar mintaqaviy xavfsizlik va kuchlar nisbatiga ham ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini eslatib o‘tdi. * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.