Energetika diplomatiyasi va geosiyosat markazining yetakchi ilmiy xodimi, Hayotjon Ibragimov AZƏRTAC nashriga bergan ushbu intervyusida Yaqin Sharqdagi beqarorlik kuchayayotgani va an’anaviy dengiz savdo yo‘llariga tahdidlar ortib borayotgani fonida O‘rta koridorning strategik ahamiyati yuksalib borayotganini tahlil qiladi. Uning ta’kidlashicha, Suvaysh kanali va Hurmuz bo‘g‘ozi kabi asosiy o‘tish nuqtalaridagi uzilishlar Yevroosiyo bo‘ylab xavfsizroq, ishonchliroq va geosiyosiy jihatdan chidamliroq quruqlikdagi aloqalarga bo‘lgan dolzarb ehtiyojni yanada kuchaytirdi. Shu nuqtayi nazardan, Transkaspiy xalqaro transport yo‘nalishi nafaqat istiqbolli tashabbus, balki mintaqaviy va global savdo xavfsizligining tobora hayotiy ahamiyat kasb etayotgan ustuni sifatida ko‘rilmoqda. Shuningdek, intervyuda O‘rta koridorning dengizga chiqish imkoniyati cheklangan davlatlar, xususan, tashqi bozorlarga chiqish imkoniyatining yaxshilanishi iqtisodiy suverenitet va uzoq muddatli rivojlanish bilan chambarchas bog‘liq bo‘lgan O‘zbekiston uchun alohida ahamiyati qayd etiladi. Ibragimovning fikricha, “Xitoy–Qirg‘iziston–O‘zbekiston” temiryo‘li kabi loyihalar Markaziy Osiyoning transkontinental logistika zanjirlariga integratsiyalashuvini sezilarli darajada kuchaytirib, mintaqani tranzit hududidan yuksalib borayotgan taqsimot va bog‘liqlik markaziga aylantirishi mumkin. Uning qo‘shimcha qilishicha, koridorning kengayishi infratuzilma, portlarni rivojlantirish va bojxona tizimini raqamlashtirishga sarmoyalarni rag‘batlantirib, barqaror iqtisodiy o‘sish uchun yangi imkoniyatlar yaratmoqda. Iqtisodiy jihatidan tashqari, intervyuda O‘rta koridor siyosiy barqarorlik va strategik hamkorlik platformasi sifatida ham ta’riflanadi. Ushbu yo‘nalish O‘zbekiston, Ozarbayjon va boshqa mintaqaviy ishtirokchilarning manfaatlarini umumiy tranzit daromadlari va yagona logistik ustuvorliklar orqali bog‘lash orqali o‘zaro bog‘liqlikni mustahkamlashga hissa qo‘shadi hamda mintaqaviy muammolarga diplomatik yondashuvlarni rag‘batlantiradi. Global noaniqlik kuchayib borar ekan, Ibragimov O‘rta koridorni mintaqa mamlakatlariga tashqi zaifliklarni kamaytirish va ayni paytda Yevroosiyo savdosining shakllanayotgan arxitekturasida yanada nufuzli o‘rin egallash imkonini beradigan mexanizm sifatida taqdim etadi. “AZƏRTAC” veb-saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Abbos Boboxonov Bloomberg nashri uchun Xitoy va Markaziy Osiyo mamlakatlari o‘rtasidagi moliyaviy-investitsiyaviy hamkorlikning kuchayishi yuzasidan ekspert fikrini bildirdi. A.Boboxonov o‘z izohida mintaqada infratuzilma rivoji uchun moliyalashtirish yetishmovchiligi saqlanib qolayotganini, uning hajmi yuzlab milliard dollar bilan baholanayotganini ta’kidladi. Shu nuqtai nazardan, Xitoy investitsiyalari Markaziy Osiyo davlatlari ehtiyojlariga moslashuvchanligi va tezkor javob bera olishi bilan uzoq muddatli kapitalning muhim manbai sifatida qaralmoqda. Materialda, shuningdek, Xitoyning Markaziy Osiyoga to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalari ortib borayotgani hamda moliyaviy instrumentlarda, jumladan obligatsiyalar chiqarishda yuan ulushining kengayib borayotgani qayd etilgan. Bu esa iqtisodiy aloqalarning chuqurlashuvi va mintaqaning moliyaviy arxitekturasi bosqichma-bosqich transformatsiya qilinayotganini ko‘rsatadi. Bloomberg veb-saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Kun.uz studiyasida Nargiza Umarova bilan intervyu bo‘lib o‘tdi. Suhbat Eron atrofidagi mojaro keskinlashuvining O‘zbekiston iqtisodiyotiga mumkin bo‘lgan ta’siriga bag‘ishlandi. Ekspert ta’kidlashicha, O‘zbekiston uchun Eron va Pokiston orqali o‘tuvchi transport yo‘llari alohida ahamiyatga ega, chunki ular mamlakatning dengiz portlari va xalqaro bozorlarga chiqishini ta’minlaydi. Mintaqadagi keskinlik sharoitida transport va sug‘urta xarajatlari oshishi mumkin, bu esa logistika zanjirlarini murakkablashtirib, yuk tashish qiymatiga ta’sir ko‘rsatishi ehtimoldan xoli emas. Intervyuda, shuningdek, Eron O‘zbekiston tashqi savdosini va tranzit yo‘nalishlarini diversifikatsiya qilishda strategik ahamiyatga ega ekani ta’kidlanadi. Nargiza Umarovaning fikricha, muqobil transport koridorlarini rivojlantirish va mintaqaviy hamkorlikni kuchaytirish tashqi xatarlar sharoitida mamlakat iqtisodiy barqarorligini ta’minlashning muhim omillari hisoblanadi. * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

News.Az portali bilan o‘tkazilgan suhbatda Strategik bog‘liqlik markazi rahbari Nargiza Umarova O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasidagi hamkorlikning hozirgi holati va istiqbollari haqida o‘z fikrlarini bildirdi. Ekspertning ta’kidlashicha, ikki tomonlama munosabatlarning muhim xususiyati ularning 2024 yilda imzolangan Ittifoqchilik to‘g‘risidagi shartnoma bilan mustahkamlangan ittifoqchilik maqomidir. Mazkur format davlatlar o‘rtasidagi yuqori darajadagi ishonchni aks ettirib, energetika, transport, sanoat va investitsiya kabi sohalarda hamkorlikni kengaytirish uchun qo‘shimcha imkoniyatlar yaratadi. Suhbatda qayd etilishicha, O‘zbekiston tashqi siyosatining asosiy ustuvor yo‘nalishlaridan biri geoiqtisodiy maqsadlarga erishish, jumladan eksport bozorlarini diversifikatsiya qilish va yangi transport yo‘nalishlarini rivojlantirishdan iborat. Shu nuqtai nazardan Ozarbayjon O‘zbekiston uchun yangi bozorlarga chiqish imkoniyatlarini kengaytiruvchi muhim hamkor sifatida ko‘riladi. Shuningdek, savdo va investitsiyaviy hamkorlikning kengayib borayotgani alohida ta’kidlanadi. So‘nggi yillarda o‘zaro savdo hajmi barqaror o‘sish sur’atlarini namoyon etmoqda, 500 million dollar miqdoridagi qo‘shma investitsiya jamg‘armasining tashkil etilishi esa energetika, neft-kimyo, qishloq xo‘jaligi va sanoat sohalaridagi qo‘shma loyihalarni qo‘llab-quvvatlash uchun muhim mexanizm bo‘lib xizmat qilmoqda. Suhbatda transport bog‘liqligini rivojlantirish masalalariga ham alohida e’tibor qaratilgan. Xususan, Markaziy Osiyo, Janubiy Kavkaz va Turkiyani bog‘lovchi O‘rta yo‘lak (Middle Corridor) hamda CASCA+ multimodal yo‘nalishi mintaqalar o‘rtasidagi savdo yo‘nalishlarini diversifikatsiya qilishda muhim ahamiyat kasb etishi qayd etiladi. Umuman olganda, Nargiza Umarovaning fikricha, O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasidagi hamkorlik pragmatik asosda rivojlanib, savdo-iqtisodiy aloqalarni mustahkamlash, transport bog‘liqligini kengaytirish va qo‘shma investitsiya tashabbuslarini ilgari surishga qaratilgan. News.Az portalida batfsil o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Nargiza Umarova Eronning Yevroosiyo transport bog‘liqligini rivojlantirishdagi, xususan, Markaziy Osiyoni Turkiya va Yevropa bozorlari bilan bog‘laydigan Janubiy temiryo‘l yo‘lagi doirasidagi strategik ahamiyatini tahlil qiladi. Geosiyosiy keskinlik va sanksiyalar bosimiga qaramay, Eron Markaziy Osiyo mamlakatlari iqtisodiyotini dengiz va qit’a savdo yo‘llari bilan bog‘laydigan tranzit markaz sifatidagi hal qiluvchi rolini saqlab qolmoqda. Umarova xonimga ko‘ra, yo‘lakning rivojlanishi faqat Eronning sa’y-harakatlari bilan bog‘liq emas; Markaziy Osiyo davlatlari, ayniqsa O‘zbekiston ham logistika yo‘nalishlarini diversifikatsiya qilishga va mavjud transport yo‘llariga qaramlikni kamaytirishga intilayotgan faol ishtirokchilar sifatida maydonga chiqmoqda. Tahlilda O‘zbekistonning mintaqaviy hamkorlar bilan ikki va ko‘p tomonlama maslahatlashuvlar orqali yo‘lakni rivojlantirishdagi diplomatik va logistik faolligi ortib borayotgani ta’kidlanadi. Xususan, O‘zbekiston, Eron va Turkiya o‘rtasida xalqaro platformalar doirasida o‘tkazilgan muhokamalarda yuk tashish samaradorligini oshirish, tariflarni uyg‘unlashtirish va temiryo‘l sohasidagi hamkorlikni kengaytirishga alohida e’tibor qaratildi. Xitoy, Qozog‘iston, O‘zbekiston, Turkmaniston, Eron va Turkiya temiryo‘l ma’muriyatlari o‘rtasidagi muntazam muvofiqlashtiruv ishlari Janubiy yo‘lak konseptual loyihadan tijorat va hukumat doiralari tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan tizimli transport tashabbusiga aylanib borayotganini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, Umarova xonim yo‘lakning uzoq muddatli istiqboli muhim texnik va infratuzilmaviy cheklovlarni bartaraf etishga bog‘liqligini ta’kidlaydi. Eron va Markaziy Osiyo davlatlari o‘rtasidagi temiryo‘l izlari kengligidagi farq, yagona hujjatlashtirish tizimlarining yo‘qligi, temiryo‘l infratuzilmasining o‘zaro moslashuvchanligi cheklangani va yo‘nalish bo‘ylab mavjud logistik to‘siqlar asosiy muammolar sirasiga kiradi. Bu masalalarni hal etish kuchliroq institutsional muvofiqlashtirishni talab qiladi, shu bois ekspert ishtirokchi mamlakatlar sa’y-harakatlarini birlashtiradigan va transport tashabbuslarining tizimli amalga oshirilishini ta’minlaydigan hukumatlararo muvofiqlashtiruvchi organ tuzishni taklif etmoqda. Ushbu qiyinchiliklarga qaramay, maqolada Janubiy yo‘lakning ulkan iqtisodiy salohiyati qayd etilgan. Infratuzilmani modernizatsiya qilish natijasida yiliga 10 million tonnadan 15 million tonnagacha yuk tashish quvvatiga ega bo‘lishi kutilayotgan yo‘lak Markaziy Osiyo va Yevropa o‘rtasidagi eng muhim logistik bo‘g‘inlardan biriga aylanishi mumkin. Erondagi yirik infratuzilmaviy sarmoyalar, jumladan, yangi temiryo‘l yo‘laklarini va Afg‘oniston bilan bog‘liq loyihalarni rivojlantirish Tehronning Yevroosiyo transport tarmoqlaridagi o‘rnini mustahkamlash hamda mintaqaning rivojlanayotgan transport arxitekturasini kuchaytirish niyatida ekanini yanada yaqqol ko‘rsatadi. RailFreight veb-saytida batafsil o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Muhammad Xo‘janazarov ta’kidlashicha, so‘nggi yillarda iqlim o‘zgarishi faqat ekologik hodisa emas, balki global ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy jarayonlarni shakllantirayotgan muhim omillardan biriga aylanmoqda. Haroratning oshishi, yog‘ingarchilikning kamayishi, suv resurslarining notekis taqsimlanishi hamda yer degradatsiyasi millionlab insonlarning yashash va mehnat qilish imkoniyatlarini cheklab bormoqda. Natijada yangi turdagi migratsiya – Iqlim migratsiyasi shakllanmoqda. Muallifning qayd etishicha, ushbu migratsiya an’anaviy mehnat migratsiyasidan tubdan farq qiladi. Agar iqtisodiy migratsiya ko‘pincha insonning tanloviga bog‘liq bo‘lsa, iqlim migratsiyasi ko‘proq ekologik majburiyat sifatida yuzaga chiqadi. Xalqaro tashkilotlar prognozlariga ko‘ra, yaqin o‘n yilliklarda bunday migratsiya hajmi sezilarli darajada ortishi kutilmoqda. Jumladan, BMT ma’lumotlariga ko‘ra, 2050-yilga borib dunyo bo‘yicha 200 milliondan ortiq inson iqlim sharoitlari sabab yangi yashash joyini izlashga majbur bo‘lishi mumkin. Maqolada ta’kidlanishicha, suv tanqisligi, qurg‘oqchilik, ekstremal issiqlik to‘lqinlari va yer degradatsiyasi kabi omillar ayniqsa qishloq hududlarida yashovchi aholi uchun jiddiy xavf tug‘diradi. Bunday sharoitda qishloq xo‘jaligi samaradorligi pasayadi, daromad manbalari qisqaradi va aholi ko‘pincha yirik shaharlar yoki boshqa mamlakatlarga ko‘chishga majbur bo‘ladi. Shu bilan birga, migratsiya oqimlarining kuchayishi shahar infratuzilmasi, uy-joy bozori, sog‘liqni saqlash va mehnat bozoriga qo‘shimcha bosimni yuzaga keltiradi. Muallif xulosasiga ko‘ra, iqlim migratsiyasini faqat cheklash yoki uning oqibatlari bilan kurashish yetarli emas. Asosiy vazifa – ekologik risklarni kamaytirish, suv va agrar resurslardan samarali foydalanish, hamda migratsiyani iqtisodiy tizimga integratsiya qiluvchi strategik moslashuv siyosatini ishlab chiqishdir. Shu orqali iqlim o‘zgarishi bilan bog‘liq migratsiya jarayonlarini xavf emas, balki barqaror rivojlanish imkoniyatiga aylantirish mumkin. “UzA” veb-saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.