Eron uzunligi 730 km bo‘lgan “Chobahor-Zohidon” temir yo‘li qurilishi yakunlanganini ma’lum qildi. Loyiha 2020-yildan buyon amalga oshirilayotgan bo‘lib, u mamlakatning mintaqaviy transport yo‘laklarini kengaytirish strategiyasiga to‘la mos keladi. Zero, ushbu yo‘nalish Islom Respublikasi 14-hukumatining ustuvor vazifalaridan biri sifatida belgilangan. Yangi transport arteriyasi Eronning yagona chuqur suvli porti — Chobahorga temir yo‘l orqali chiqish imkonini beradi. Uning ishga tushirilishi bir vaqtning o‘zida bir nechta tashqi siyosiy o‘yinchilarning, birinchi navbatda, Hindistonning geoiqtisodiy manfaatlariga xizmat qiladi. Nyu-Dehli ushbu port infratuzilmasiga sarmoya kiritmoqda va 2016-yilgi Chobahor bitimi ishtirokchilaridan biri hisoblanadi. Mazkur bitim uzoq muddatli istiqbolda Hindistonning Afg‘oniston orqali Markaziy Osiyo bilan transport bog‘liqligini ta’minlashga qaratilgan. “Chobahor-Zohidon” temir yo‘li qurilishi esa ushbu maqsadni ro‘yobga chiqarishning eng muhim bosqichi sifatida ko‘rilmoqda. Ushbu temir yo‘l tarmog‘i Eronning “Shimol-Janub” xalqaro transport yo‘lagidagi (XTY) mavqeyini mustahkamlashga qaratilgan. Chunki u Mashhadgacha davom ettiriladi va u yerdan ham Qozog‘iston, ham Turkmaniston orqali O‘zbekiston yo‘nalishlariga tarmoqlanishi mumkin. “Chobahor-Zohidon-Mashhad” yo‘nalishi bo‘ylab Eronning janubi va shimoli o‘rtasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri temir yo‘l qatnovining yo‘lga qo‘yilishi mamlakatning yana bir strategik tashabbusi — Afg‘onistonning shimoli-g‘arbiga chiquvchi “Xof-Hirot” temir yo‘li uchun keng imkoniyatlar eshigini ochadi. Mazkur yo‘lak davlatlararo yuk tashuvlari uchun allaqachon xizmat qilmoqda. 2025-2026-moliya yilida u orqali 640 ming tonnadan ortiq yuk tashildi, bu esa avvalgi davrdagi yuk oqimi hajmidan bir necha barobar ko‘pdir. Afg‘oniston-Pokiston chegarasidagi ziddiyatlar sovimayotgan bir paytda, Kobul “Xof-Hirot” tarmog‘ini jahon bozorlariga olib chiquvchi muhim aloqa kanali sifatida ko‘rib, unga katta umid bog‘lamoqda. Eron kompaniyalarining bevosita ishtirokida Afg‘oniston hukumati Hirotdan Mozori Sharifgacha temir yo‘l izlarini yotqizishni rejalashtirmoqda. Bu esa Eron, shuningdek, Ko‘rfaz mamlakatlari va Turkiyaga O‘zbekiston orqali Yevroosiyo bozoriga qo‘shimcha chiqish imkonini taqdim etadi. Shu o‘rinda ta’kidlash joizki, Anqara 2025-yil oktyabr oyida Istanbulda bo‘lib o‘tgan Xalqaro temir yo‘llar ittifoqining 36-mintaqaviy yig‘ilishi doirasida imzolangan Mozori Sharifgacha temir yo‘lni birgalikda qurish to‘g‘risidagi bitimning uchinchi tomoni hisoblanadi. “Hirot-Mozori Sharif” transport tarmog‘i nafaqat Erondan Afg‘onistonga o‘tuvchi transchegaraviy savdo yo‘lining davomi, balki umumiy uzunligi qariyb 2100 km bo‘lgan Besh davlat temir yo‘l yo‘lagining Afg‘oniston qismidagi muhim bo‘g‘in ham bo‘ladi. Besh davlat yo‘li Markaziy Osiyoning ikki mamlakati — Tojikiston va Qirg‘iziston chegaralarini kesib o‘tgan holda, Xitoyning Qashqar shahrigacha 1435 millimetrli yagona temir yo‘l izi (koleya) asosida loyihalashtirilgan. Global miqyosda bu “Sharq-G‘arb” o‘qi bo‘ylab yanada raqobatbardosh kontinental yo‘lak yaratilishini anglatadi va unda Afg‘onistonga shimoliy qo‘shnilari bilan birgalikda asosiy bog‘lovchi bo‘g‘in roli ajratilgan. O‘zbekiston “Xitoy-Qirg‘iziston-O‘zbekiston” temir yo‘lini So‘g‘d uchastkasi orqali Tojikistonga tarmoqlantirish hisobiga Besh davlat temir yo‘l yo‘lagi loyihasiga qo‘shilish imkoniyatiga ega. Bunda Toshkentdagi tirband transport tugunini chetlab o‘tishga va Afg‘onistongacha bo‘lgan masofani bir necha yuz kilometrga qisqartirishga erishiladi. * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

2026-yil 11–12-noyabr kunlari O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Antaliya shahrida bo‘lib o‘tayotgan BMTning Iqlim o‘zgarishi to‘g‘risidagi hadli konvensiyasi Tomonlar konferensiyasining 31-sessiyasi (COP31) doirasidagi Iqlim bo‘yicha harakatlarga bag‘ishlangan jahon yetakchilari sammitida ishtirok etadi. O‘zbekiston Prezidentining mazkur xalqaro tadbirda ishtirok etishi milliy iqlim kun tartibini ilgari surish hamda Markaziy Osiyoda mintaqaviy hamkorlikni mustahkamlash nuqtayi nazaridan alohida ahamiyat kasb etadi. Iqlimga chidamlilik masalalari mintaqa uchun nafaqat ekologik, balki strategik ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyatga ham ega bo‘lib bormoqda. Davlatimiz rahbarining sammitdagi ishtiroki O‘zbekistonning milliy yutuqlari bilan bir qatorda, Markaziy Osiyoning umumiy manfaatlarini global iqlim muloqoti doirasida ilgari surish imkonini beradi. Bunday yuqori darajadagi xalqaro platformalar erishilgan natijalarni namoyish etish, iqlim siyosatining istiqboldagi yo‘nalishlarini belgilash, shuningdek, xalqaro hamjamiyat e’tiborini O‘zbekiston va butun Markaziy Osiyo mintaqasi duch kelayotgan o‘ziga xos muammolarga qaratish uchun muhim imkoniyat yaratadi. BMTning Atrof-muhit bo‘yicha dasturi (UNEP) tomonidan 2025-yil noyabr oyida e’lon qilingan O‘zbekistonning Ekologik atlasi ma’lumotlariga ko‘ra, so‘nggi oltmish yil davomida mamlakatda o‘rtacha yillik harorat 1,6 °C ga oshgan. Bu ko‘rsatkich xuddi shu davrdagi global o‘rtacha o‘sish sur’atidan qariyb uch baravar yuqori. Orolbo‘yi hududida esa haroratning ko‘tarilishi 1,8–2,5 °C ni tashkil etgan. 2019–2024-yillar oralig‘ida mamlakatda olti qurg‘oqchil yil qayd etilgan. Ushbu tendensiyalar iqlim o‘zgarishining suv resurslari, qishloq xo‘jaligi va aholi turmush sharoitlariga ta’siri tobora kuchayib borayotganidan dalolat beradi. Shu nuqtayi nazardan, 2026-yil 20-may kuni BMT Bosh Assambleyasi tomonidan qabul qilingan “Markaziy Osiyoda barqaror rivojlanishni ta’minlash maqsadida mintaqaviy hamkorlik va iqtisodiy integratsiyani mustahkamlash” to‘g‘risidagi rezolyutsiya alohida dolzarblik kasb etadi. Mazkur hujjat barqaror rivojlanishni ta’minlash va umumiy muammolarga nisbatan kelishilgan yondashuvlarni shakllantirishda mintaqaviy hamkorlikning tobora ortib borayotgan ahamiyatini aks ettiradi. Shu sharoitda davlatimiz rahbarining COP31dagi ishtiroki xalqaro hamjamiyatga erishilgan natijalarni taqdim etish va O‘zbekiston iqlim siyosatining kelgusidagi ustuvor yo‘nalishlarini belgilab berish imkonini yaratadi. Xususan, Parij kelishuvi doirasida yangilangan Milliy darajada belgilanadigan hissa hujjatiga muvofiq, mamlakat 2035-yilga borib yalpi ichki mahsulot birligiga to‘g‘ri keladigan issiqxona gazlari chiqindilarini 2010-yil darajasiga nisbatan 50 foizga qisqartirishni maqsad qilgan. Shu bilan birga, qayta tiklanuvchi energetikani keng ko‘lamda rivojlantirish ishlari davom ettirilmoqda. 2030-yilga kelib elektr energiyasi ishlab chiqarishda qayta tiklanuvchi energiya manbalari ulushini 54 foizga yetkazish rejalashtirilgan. Bu esa energetika xavfsizligini mustahkamlash va kam uglerodli iqtisodiy o‘sish uchun qo‘shimcha shart-sharoitlar yaratishga xizmat qiladi. Qo‘shimcha imkoniyatlar bevosita COP31 doirasida ham shakllanmoqda. Xususan, O‘zbekiston milliy iqlim majburiyatlarini aniq investitsiya loyihalariga aylantirishga qaratilgan “Climate Implementation Bridge” xalqaro tashabbusining beshta pilot davlatidan biri sifatida tanlandi. Bundan tashqari, konferensiya davomida iqlim o‘zgarishi sharoitida aholi mobilligi masalalariga bag‘ishlangan Ipak yo‘li deklaratsiyasini ilgari surish rejalashtirilgan. Ushbu hujjat Markaziy Osiyo va Janubiy Kavkaz davlatlarining iqlim xavf-xatarlari va ularning ijtimoiy oqibatlariga qarshi kurashish borasidagi hamkorligini mustahkamlashga qaratilgan. Barqaror rivojlanish markazi nuqtayi nazaridan, iqlim kun tartibi mintaqaviy sheriklikni yanada rivojlantirishning muhim amaliy yo‘nalishlaridan biriga aylanishi mumkin. Iqlim o‘zgarishiga moslashish, tabiiy resurslarni boshqarish, energetik o‘zaro bog‘liqlikni rivojlantirish va investitsiyalarni jalb etish borasidagi qo‘shma sa’y-harakatlar nafaqat Markaziy Osiyo davlatlarining iqlim xavf-xatarlariga nisbatan barqarorligini oshirish, balki mintaqada iqtisodiy hamkorlik va integratsiya jarayonlarini chuqurlashtirish uchun qo‘shimcha imkoniyatlar yaratishga ham xizmat qiladi.

Joriy yilda Xitoyning “Bir makon, bir yo‘l” global tashabbusining Markaziy Osiyodagi transport-logistika komponenti jadal amaliy rivojlanayotgani kuzatilmoqda. Bu, bir tomondan, Xitoyning mintaqaga transport qulayligining kengayishini, boshqa tomondan esa, Markaziy Osiyo davlatlarining Sharq va G‘arb o‘rtasidagi qit’a logistikasidagi mavqeining kuchayishini anglatadi. So‘nggi muhim voqea O‘zbekiston hududi orqali Xitoy va Eronni bog‘laydigan konteyner poyezdining sinov tariqasida ishga tushirilishi bo‘ldi. Birinchi marta yangi yo‘nalish bo‘yicha jo‘natish “O‘ztemiryo‘lkonteyner” AJ tomonidan amalga oshirildi. Poyezd o‘z yo‘lini Chensyan stansiyasidan boshlab, Xitoy-Qozog‘iston chegarasini kesib o‘tdi, so‘ngra O‘zbekiston va Turkmanistonga yo‘l oldi. Poyezd ikki haftadan so‘ng Saraxs chegara punkti orqali Eronga yetib boradi. 2025-yildan boshlab Xitoyning Sian shahri va Tehron yaqinidagi Aprin quruq porti o‘rtasida temir yo‘l aloqasi yo‘lga qo‘yildi. O‘zbekiston dastlab ushbu ta’minot zanjiriga integratsiya qilinmagan bo‘lsa-da, mamlakat olti davlat temir yo‘l ma’muriyatlari rahbarlarining muntazam uchrashuvlari formatida faol ishtirok etmoqda. Bunday hamkorlikning yorqin natijasi sifatida blok-poyezdlar doimiy ravishda qatnaydigan “Sian-Aprin” savdo yo‘nalishining paydo bo‘lishini aytish mumkin. Bunga qo‘shimcha ravishda, tomonlar “Xitoy-Qozog‘iston-O‘zbekiston-Turkmaniston-Eron-Turkiya/YeI” transkontinental yo‘nalishini shakllantirmoqda. Loyihaning markaziy bo‘g‘ini sifatida Osiyo va Yevropaning eng yirik bozorlari o‘rtasida uzluksiz quruqlik aloqasini ta’minlashga qaratilgan Janubiy temir yo‘l yo‘lagi xizmat qiladi. Yuqoridagi tendensiyalar birgalikda “Bir makon, bir yo‘l” tashabbusi doirasida “Xitoy-Yevropa” iqtisodiy yo‘lagini ilgari surishning uzoq muddatli strategiyasiga mos keladi. Shu nuqtayi nazardan, XXR va Markaziy Osiyoning turli mintaqalarini bog‘laydigan yuk yo‘nalishlari tarmog‘ini kengaytirishni ham ko‘rib chiqish lozim. 2026-yil boshidan buyon Xitoyning Chunsin, Sichuan, Szyansu, Xubey va Sinin kabi sanoat va iqtisodiy markazlaridan Eron va undan tashqariga chiqish istiqboli bilan Markaziy Osiyoga bir nechta muntazam va sinov konteyner poyezdlari jo‘natildi. E’tiborlisi, O‘zbekistonga yuk tashish “Xitoy-Qirg‘iziston-O‘zbekiston” yo‘nalishi bo‘ylab tobora ko‘payib bormoqda, bu esa mintaqaviy bog‘liqlikni mustahkamlashda Qirg‘iziston tranzitining ahamiyati ortib borayotganini ta’kidlaydi. 2025-yilda “Xitoy-Qirg‘iziston-O‘zbekiston” multimodal transport yo‘lagi orqali yuk tashish hajmi 2020-yildagi qariyb 34 ming tonnaga nisbatan 1,8 million tonnaga yetdi. Markaziy Osiyodan Xitoy yuklari boshqa bozorlarga, masalan, Afg‘onistonga ham qayta yo‘naltirilishi mumkin. Shubhasiz, Xitoy tomonidan quruqlikdagi savdo yo‘llariga bo‘lgan talab ortib borayotgan bir paytda mintaqamizning Yevroosiyoning asosiy tranzit markaziga aylanishi davom etadi. Shunday qilib, Markaziy Osiyo global geosiyosatda o‘z salmog‘ini oshirishga va iqtisodiy o‘sishning tayanch nuqtasiga aylanishga qodir bo‘lgan qimmatli aktivga ega bo‘ladi. Kengroq ma’noda, bu beshta respublikani mustaqil va kelishilgan transport siyosatini yuritish masalasida birlashtirish orqali mintaqaning strategik avtonomiyasiga yo‘l ochib, yirik davlatlar bilan munosabatlarni tenglashtirish uchun asos yaratishi mumkin. * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Ushbu sharhda Allison Evans 2026-yilgi AQSH oraliq saylovlari atrofidagi siyosiy dinamikani tahlil qilib, Kongressdagi kuchlar muvozanati va saylov raqobatini shakllantiruvchi omillarga e’tibor qaratadi. U an’anaviy oraliq saylovlar tamoyillari, prezidentning reytingi, Senatdagi qizg‘in kurashlar va Kongress nazoratidagi ehtimoliy o‘zgarishlarning keng qamrovli oqibatlarini muhokama qiladi. Senat atrofidagi noaniqlikka alohida e’tibor qaratiladi, chunki saylovga qo‘yilgan o‘rinlarning cheklangan soni va geografik taqsimoti natijani bashorat qilishni ancha qiyinlashtiradi. Sharhda, shuningdek, Nevada taniqli “tebranuvchi shtat” sifatida yaqindan ko‘rib chiqilib, milliy siyosiy tendensiyalar mahalliy saylov dinamikasi bilan qanday o‘zaro ta’sir ko‘rsatishi yoritiladi. Doktor Evans shtatdagi Kongress va gubernatorlik saylovlariga asoslanib, Nevada siyosatining yuqori raqobatbardoshligini va saylovchilar turli saylovlarda turli partiyalar nomzodlarini qo‘llab-quvvatlash ehtimolini ta’kidlaydi. Umuman olganda, maqola 2026-yilgi oraliq saylovlar oldidan e’tibor qaratish lozim bo‘lgan asosiy omillarning amaliy sharhini taqdim etadi hamda nima uchun bu saylovlar AQSH ichki siyosati va boshqaruvi yo‘nalishi uchun muhim oqibatlarga olib kelishi mumkinligini tushuntiradi. * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Abbos Boboxonov va IXTI tadqiqotchi-stajyori Muhammad Xo‘janazarov global ilmiy iste’dodlarning o‘zgaruvchan geografiyasini tadqiq etadilar. Mualliflar Amerika Qo‘shma Shtatlari va Buyuk Britaniya universitetlaridan taniqli tadqiqotchilarning Xitoy institutlariga ko‘chib o‘tish tendensiyasi kuchayib borayotganiga e’tibor qaratib, ushbu holatlar ilmiy tajriba uchun xalqaro raqobatdagi keng ko‘lamli o‘zgarishlarning bir qismi ekanligini ta’kidlaydilar. Sharhda Xitoyning mavqeyini mustahkamlovchi omillar, jumladan, ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlariga sarflanadigan xarajatlarning oshishi, ishga jalb qilish bo‘yicha yirik rag‘batlantirish paketlari, maxsus viza mexanizmlari hamda xorijdagi xitoylik va chet ellik olimlarni jalb qilishga qaratilgan uzoq muddatli dasturlar tahlil qilinadi. Shu bilan birga, maqolada G‘arb tadqiqot tizimlariga ta’sir o‘tkazayotgan bosimlar, jumladan, moliyalashtirishdagi noaniqlik, immigratsiya qoidalarining qat’iylashuvi va xalqaro ilmiy hamkorlik ustidan nazoratning kuchayishi ko‘rib chiqiladi. Alohida e’tibor sun’iy intellekt sohasiga qaratilgan bo‘lib, bu yo‘nalishda AQSHga tadqiqotchilar oqimining kamayishi Amerika va Xitoy modellari o‘rtasidagi texnologik samaradorlik tafovutining sezilarli darajada qisqarishi bilan bir vaqtga to‘g‘ri kelgan. Shunga qaramay, mualliflar ushbu jarayonlarni shunchaki G‘arbdan ortga qaytarib bo‘lmaydigan "aqllar ketishi" (brain drain) sifatida talqin qilishdan ogohlantiradilar. Ilmiy mobillik tobora xalqaro "aqllar aylanishi" shaklini olmoqda, AQSH va Buyuk Britaniya esa ilmiy-tadqiqot muassasalari, universitet tizimlari va yuqori malakali olimlarni tayyorlashda o‘zining katta afzalliklarini saqlab qolmoqda. Sharh xulosasiga ko‘ra, Xitoy yutuqlarining barqarorligi nafaqat moliyalashtirish va kadrlarni jalb qilishga, balki jahon darajasidagi ilmiy tadqiqotlar uchun zarur bo‘lgan institutsional mustaqillik va ochiqlikni ta’minlash qobiliyatiga ham bog‘liq bo‘ladi. * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Muallif:  Bositxon Islomov , JIDU talabasi, IXTI assistant tadqiqotchisi   Kontekst va Eron pozitsiyasining mantig‘i. Byurgenshtokdagi muzokaralar ikki mojaroning o‘tkir o‘zaro bog‘liqligi sababli barbod bo‘lish xavfi ostida kechmoqda - O‘zaro anglashuv memorandumi (OAM) imzolanishi bilan yakunlanayotgan Eron–Amerika urushi va Isroilning Livandagi davom etayotgan harbiy kampaniyasi. Tehron Livandagi nizoni hal qilishni muloqotni davom ettirishning amaldagi sharti sifatida ilgari surdi; bu 14 banddan iborat Memorandumda ham qayd etilgan bo‘lib, uning 1-bandida barcha frontlarda, jumladan Livanda ham o‘t ochishni to‘xtatish zarurligi belgilangan. Aynan Eron va AQSh o‘rtasida OAM imzolangandan keyin Isroilning Livanga uyushtirgan hujumlari muzokara jarayonining 19-juma kunidan 21-iyun, yakshanbaga surilishiga sabab bo‘ldi. Shunisi e’tiborliki, hali 2026-yil fevralida — Amerika-Isroil zarbalari boshlanishidan ikki kun oldin — Eron Jenevada uran boyitish darajasini pasaytirishni — 60% dan 3,67% gacha — taklif qilgan edi, ya’ni asosiy yadroviy talabga harbiy bosimdan ancha oldin va usiz rozi bo‘lgan edi. Yagona shart aynan mintaqaviy xavfsizlik bo‘lib qolgandi. Ikki mojaroni bog‘lash uchun asoslar bir-birini o‘zaro kuchaytiradi. Strategik jihatdan: «Hizbulloh» va Livan yo‘nalishi Eronning asimmetrik to‘xtatib turish tizimining birinchi eshelonini tashkil etadi; Isroilning Livan hududining beshdan bir qismini ishg‘ol qilishi sanksiyalarni bekor qilish bo‘yicha muzokaralar bilan bir vaqtda ushbu tizimning yemirilishini anglatadi. Ichki siyosiy jihatdan: ultrakonservatorlar noqulay bitimni to‘sish uchun (urush boshlanganidan beri yopilgan) parlament ishini tiklashni talab qilmoqda; Livan bo‘yicha talab esa muzokarachilar guruhiga OAMni yon berish emas, balki g‘alaba sifatida taqdim etish imkonini beradi. Isroil hujumlari muzokaralarni barbod qilish vositasi sifatida. 2026-yil 2-martdan buyon Isroilning Livanga zarbalari kamida 4 057 kishining hayotiga zomin bo‘ldi, 12 121 kishi yaralandi. 20-iyunda — Shveytsariya muzokaralari boshlangan kuni — bir kunning o‘zida yana 32 kishi halok bo‘ldi. Muhim pretsedent: 19-iyunda AQSh va Fors ko‘rfazi mamlakatlari mahalliy vaqt bilan soat 16:00 dan o‘t ochishni to‘xtatishga kelishib oldilar. Joylardan kelgan ma’lumotlarga ko‘ra, belgilangan vaqtdan keyin ham Isroilning janubiy Livanga havo va artilleriya zarbalari davom etdi — kamida 12 ta buzilish qayd etildi; Livan Milliy axborot agentligi (NNA) sulh e’lon qilingandan keyin ikki kishi halok bo‘lgani haqida xabar berdi. Tel-Avivning taktikasi shaffof: Isroil harbiy-siyosiy rahbariyati — Netanyaxu va Kats shaxsan — o‘t ochishni to‘xtatishga ruxsat berdi, biroq qo‘shinlarni mamlakat hududidan olib chiqmasdan, shu tariqa Livanni Eron qarorlariga bosim o‘tkazish va tinchlik muzokaralarini barbod qilish uchun maydon sifatida ishlatmoqda. Ayni paytda Isroil rasman muzokaralar tarafi emas, bu esa ularning mumkin bo‘lgan barbod bo‘lishi uchun undan bevosita javobgarlikni olib tashlaydi. Javoban, 20-iyunda IIQK Hurmuz bo‘g‘ozidagi cheklovlarni qayta tiklashini e’lon qildi va bunda bevosita «Isroilning Livandagi jinoyatlari» hamda AQShning o‘t ochishni to‘xtatish bo‘yicha majburiyatlarini buzganiga ishora qildi. O‘sha kuni bo‘g‘ozdan 55 ta savdo kemasi o‘tdi, AQSh Markaziy qo‘mondonligi (CENTCOM) vakili kapitan Tim Xokins esa Eron Hurmuz bo‘g‘ozini nazorat qilmasligini aytdi. Eron pozitsiyasining xatarlari. Davlat departamentining sobiq yuqori martabali amaldori Mark Kimmitt Eron taktikasini «o‘ta noaqlli» va xatarli qadam sifatida baholadi: unda ikki turli mojaroning chirmashib ketishi muzokara jarayonini murakkablashtirishi mumkin, chunki «Eron Hizbulloh nima qilishini nazorat qila olmaydi, AQSh esa Isroil nima qilishini nazorat qilmaydi. Vashington va Tel-Avivning manfaatlari mos keladi, biroq bir xil emas». Muzokaralardagi taraqqiyotni na AQSh, na Eron to‘liq nazorat qila olmaydigan Isroilning xatti-harakatlariga bog‘lab qo‘yish bilan Tehron Tel-Avivga Eron–Amerika bitimi ustidan amaldagi veto huquqini topshirdi. Har qanday yangi Isroil operatsiyasi — ataylab yoki tasodifan — muzokaralarda kunlab erishilgan yutuqni nolga tenglashtirishi mumkin. Tavakkal yanada ortadi, zero OAM allaqachon neft sektoriga qarshi sanksiyalarni darhol bekor qilishni nazarda tutadi: Tehronda muzokaralar barbod bo‘lishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun keskin iqtisodiy rag‘bat bor. Xulosa. Shunday qilib, Eron–Amerika muzokaralarini Livandagi vaziyat bilan bog‘lash taktik epizod emas, balki Tehronning kengroq mintaqaviy strategiyasining in’ikosidir; unda yadro dasturi, sanksiyalar rejimi va ittifoqchilar xavfsizligi masalalari yagona muzokara paketining elementlari sifatida ko‘rib chiqiladi. Eron uchun Livandagi mavqeini saqlab qolish nafaqat mintaqaviy to‘xtatib turish tizimining bir qismi sifatida harbiy-strategik ahamiyatga, balki ichki siyosiy qiymatga ham ega: bu rahbariyatga yadro dasturi bo‘yicha mumkin bo‘lgan murosalarni milliy xavfsizlikning kengroq maqsadlariga erishish natijasi sifatida taqdim etish imkonini beradi. Ayni paytda bunday strategiya muzokara jarayonini sezilarli darajada murakkablashtiradi, chunki uni tomonlarning bevosita nazoratidan tashqarida bo‘lgan omillarga bog‘liq qilib qo‘yadi. * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.