“The Crossroads” platformasida “Andiana Foundation”ning norezident siyosiy eksperti va Nyu-York universitetining Xalqaro hamkorlik markazi norezident ilmiy xodimi Ali Adili Afg‘oniston va Janubiy Osiyo tadqiqotlari markazining yetakchi ilmiy xodimi Aziza Muxammedova bilan Afg‘oniston, O‘zbekiston va kengroq Markaziy–Janubiy Osiyo mintaqasi o‘rtasidagi rivojlanib borayotgan munosabatlarni chuqur muhokama qiladi. Suhbatda Transafg‘on koridori, Termiz muloqoti hamda O‘zbekistonning mintaqaviy o‘zaro bog‘liqlikka doir keng qamrovli yondashuviga e’tibor qaratiladi. Bu yondashuvda Afg‘oniston nafaqat xavfsizlik nuqtayi nazaridan, balki Markaziy Osiyoni Janubiy Osiyo bilan bog‘lovchi potensial quruqlik ko‘prigi sifatida ham ko‘riladi. Shuningdek, muhokamada mintaqaviy o‘zaro bog‘liqlik loyihalari oldida turgan asosiy siyosiy va xavfsizlik cheklovlari ham ko‘rib chiqiladi. Muxammedova xonimning ta’kidlashicha, Transafg‘on temir yo‘lining hayotiyligi Kobul va Islomobod o‘rtasidagi barqaror munosabatlarga bog‘liq. Shu bilan birga, jangari guruhlar tomonidan yuzaga kelayotgan doimiy xavfsizlik tahdidlari uzoq muddatli mintaqaviy rejalashtirishni murakkablashtirishda davom etmoqda. Shu nuqtayi nazardan, suhbatda Termiz muloqoti Afg‘onistonni mintaqaviy noaniqlik manbasidan tarkibiy muloqot, infratuzilmaviy hamkorlik va iqtisodiy o‘zaro bog‘liqlik subyektiga aylantirishga qaratilgan yangi ko‘p tomonlama platforma sifatida taqdim etiladi. * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Topchubashov markazi (Ozarbayjon) tomonidan tashkil etilgan vebinarda mintaqaviy ekspertlar va tahlilchilar yig‘ilib, urushning “C6” mamlakatlari mavqeyiga, mintaqalararo dinamikaga hamda asosiy tashqi kuchlar bilan munosabatlargaqanday ta’sir ko‘rsatayotganini muhokama qildi. Odilbek Manabov Yaqin Sharqdagi beqarorlik Markaziy Osiyoga qanday ta’sir ko‘rsatayotgani yuzasidan o‘z fikrlarini bildirdi. Uning ta’kidlashicha, hozircha mintaqa nisbatan barqaror bo‘lib qolmoqda va jiddiy uzilishlar kuzatilmagan. Yaponiya, Vetnam va Shri-Lanka kabi davlatlardan farqli ravishda, Markaziy Osiyo mamlakatlari energetika sohasida sezilarli muammolarga duch kelmagan. Biroq Turkmanistonda mahalliy inflyatsion bosim kuzatilgan. Manabov qayd etishicha, hozirgi geosiyosiy keskinlik mintaqaviy parchalanishdan ko‘ra, aksincha, chuqurroq hamkorlikni rag‘batlantiradi. Xususan, O‘rta koridor kabi muqobil transport yo‘nalishlarining ahamiyati ortib borayotgani C6 davlatlari o‘rtasidagi iqtisodiy o‘zaro bog‘liqlikni kuchaytirmoqda. U yakunda qisqa muddatli ta’sirlar cheklangan bo‘lishiga qaramay, mavjud jarayonlar mintaqaviy hamkorlikni kengaytirishi hamda Markaziy Osiyoning Yevroosiyo makonidagi strategik ahamiyatini yanada oshirishi mumkinligini ta’kidladi. * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

IXTI Energetika diplomatiyasi va geosiyosat markazining yetakchi ilmiy xodimi Hayotjon Ibragimov “DW” media kompaniyasiga bergan intervyusida atom energetikasi rivojlanishining Markaziy Osiyo energetik va geosiyosiy landshaftini qanday o‘zgartira boshlaganiga doir ekspert bahosini taqdim etdi. Suhbat davomida mintaqa mamlakatlarining elektr energiyasiga ortib borayotgan ichki talabni qondirish, energiya balansini diversifikatsiya qilish va uzoq muddatli rivojlanishning yanada barqaror modelini shakllantirish vositasi sifatida atom energetikasiga qiziqishi kuchayib borayotganiga alohida e’tibor qaratildi. Intervyuda atom energetikasini alohida infratuzilma loyihasi sifatida emas, balki iqtisodiy va texnologik transformatsiyaning kengroq strategiyasi tarkibiy qismi sifatida ko‘rayotgan O‘zbekistonga alohida urg‘u berilgan. Shu nuqtai nazardan, birinchi AESning ishga tushirilishi nafaqat ichki elektr energiyasi bozoriga, balki mintaqadagi kuchlar muvozanatiga ham ta’sir ko‘rsatishi, shu orqali energetika siyosatining Markaziy Osiyo kelajakdagi taraqqiyotining asosiy omillaridan biri sifatidagi ahamiyatini kuchaytirishi ta’kidlandi. “DW” saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Energetika diplomatiyasi va geosiyosat markazining yetakchi ilmiy xodimi, Hayotjon Ibragimov AZƏRTAC nashriga bergan ushbu intervyusida Yaqin Sharqdagi beqarorlik kuchayayotgani va an’anaviy dengiz savdo yo‘llariga tahdidlar ortib borayotgani fonida O‘rta koridorning strategik ahamiyati yuksalib borayotganini tahlil qiladi. Uning ta’kidlashicha, Suvaysh kanali va Hurmuz bo‘g‘ozi kabi asosiy o‘tish nuqtalaridagi uzilishlar Yevroosiyo bo‘ylab xavfsizroq, ishonchliroq va geosiyosiy jihatdan chidamliroq quruqlikdagi aloqalarga bo‘lgan dolzarb ehtiyojni yanada kuchaytirdi. Shu nuqtayi nazardan, Transkaspiy xalqaro transport yo‘nalishi nafaqat istiqbolli tashabbus, balki mintaqaviy va global savdo xavfsizligining tobora hayotiy ahamiyat kasb etayotgan ustuni sifatida ko‘rilmoqda. Shuningdek, intervyuda O‘rta koridorning dengizga chiqish imkoniyati cheklangan davlatlar, xususan, tashqi bozorlarga chiqish imkoniyatining yaxshilanishi iqtisodiy suverenitet va uzoq muddatli rivojlanish bilan chambarchas bog‘liq bo‘lgan O‘zbekiston uchun alohida ahamiyati qayd etiladi. Ibragimovning fikricha, “Xitoy–Qirg‘iziston–O‘zbekiston” temiryo‘li kabi loyihalar Markaziy Osiyoning transkontinental logistika zanjirlariga integratsiyalashuvini sezilarli darajada kuchaytirib, mintaqani tranzit hududidan yuksalib borayotgan taqsimot va bog‘liqlik markaziga aylantirishi mumkin. Uning qo‘shimcha qilishicha, koridorning kengayishi infratuzilma, portlarni rivojlantirish va bojxona tizimini raqamlashtirishga sarmoyalarni rag‘batlantirib, barqaror iqtisodiy o‘sish uchun yangi imkoniyatlar yaratmoqda. Iqtisodiy jihatidan tashqari, intervyuda O‘rta koridor siyosiy barqarorlik va strategik hamkorlik platformasi sifatida ham ta’riflanadi. Ushbu yo‘nalish O‘zbekiston, Ozarbayjon va boshqa mintaqaviy ishtirokchilarning manfaatlarini umumiy tranzit daromadlari va yagona logistik ustuvorliklar orqali bog‘lash orqali o‘zaro bog‘liqlikni mustahkamlashga hissa qo‘shadi hamda mintaqaviy muammolarga diplomatik yondashuvlarni rag‘batlantiradi. Global noaniqlik kuchayib borar ekan, Ibragimov O‘rta koridorni mintaqa mamlakatlariga tashqi zaifliklarni kamaytirish va ayni paytda Yevroosiyo savdosining shakllanayotgan arxitekturasida yanada nufuzli o‘rin egallash imkonini beradigan mexanizm sifatida taqdim etadi. “AZƏRTAC” veb-saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Abbos Boboxonov Bloomberg nashri uchun Xitoy va Markaziy Osiyo mamlakatlari o‘rtasidagi moliyaviy-investitsiyaviy hamkorlikning kuchayishi yuzasidan ekspert fikrini bildirdi. A.Boboxonov o‘z izohida mintaqada infratuzilma rivoji uchun moliyalashtirish yetishmovchiligi saqlanib qolayotganini, uning hajmi yuzlab milliard dollar bilan baholanayotganini ta’kidladi. Shu nuqtai nazardan, Xitoy investitsiyalari Markaziy Osiyo davlatlari ehtiyojlariga moslashuvchanligi va tezkor javob bera olishi bilan uzoq muddatli kapitalning muhim manbai sifatida qaralmoqda. Materialda, shuningdek, Xitoyning Markaziy Osiyoga to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalari ortib borayotgani hamda moliyaviy instrumentlarda, jumladan obligatsiyalar chiqarishda yuan ulushining kengayib borayotgani qayd etilgan. Bu esa iqtisodiy aloqalarning chuqurlashuvi va mintaqaning moliyaviy arxitekturasi bosqichma-bosqich transformatsiya qilinayotganini ko‘rsatadi. Bloomberg veb-saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Kun.uz studiyasida Nargiza Umarova bilan intervyu bo‘lib o‘tdi. Suhbat Eron atrofidagi mojaro keskinlashuvining O‘zbekiston iqtisodiyotiga mumkin bo‘lgan ta’siriga bag‘ishlandi. Ekspert ta’kidlashicha, O‘zbekiston uchun Eron va Pokiston orqali o‘tuvchi transport yo‘llari alohida ahamiyatga ega, chunki ular mamlakatning dengiz portlari va xalqaro bozorlarga chiqishini ta’minlaydi. Mintaqadagi keskinlik sharoitida transport va sug‘urta xarajatlari oshishi mumkin, bu esa logistika zanjirlarini murakkablashtirib, yuk tashish qiymatiga ta’sir ko‘rsatishi ehtimoldan xoli emas. Intervyuda, shuningdek, Eron O‘zbekiston tashqi savdosini va tranzit yo‘nalishlarini diversifikatsiya qilishda strategik ahamiyatga ega ekani ta’kidlanadi. Nargiza Umarovaning fikricha, muqobil transport koridorlarini rivojlantirish va mintaqaviy hamkorlikni kuchaytirish tashqi xatarlar sharoitida mamlakat iqtisodiy barqarorligini ta’minlashning muhim omillari hisoblanadi. * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.