Kun.uz studiyasida Nargiza Umarova bilan intervyu bo‘lib o‘tdi. Suhbat Eron atrofidagi mojaro keskinlashuvining O‘zbekiston iqtisodiyotiga mumkin bo‘lgan ta’siriga bag‘ishlandi. Ekspert ta’kidlashicha, O‘zbekiston uchun Eron va Pokiston orqali o‘tuvchi transport yo‘llari alohida ahamiyatga ega, chunki ular mamlakatning dengiz portlari va xalqaro bozorlarga chiqishini ta’minlaydi. Mintaqadagi keskinlik sharoitida transport va sug‘urta xarajatlari oshishi mumkin, bu esa logistika zanjirlarini murakkablashtirib, yuk tashish qiymatiga ta’sir ko‘rsatishi ehtimoldan xoli emas. Intervyuda, shuningdek, Eron O‘zbekiston tashqi savdosini va tranzit yo‘nalishlarini diversifikatsiya qilishda strategik ahamiyatga ega ekani ta’kidlanadi. Nargiza Umarovaning fikricha, muqobil transport koridorlarini rivojlantirish va mintaqaviy hamkorlikni kuchaytirish tashqi xatarlar sharoitida mamlakat iqtisodiy barqarorligini ta’minlashning muhim omillari hisoblanadi. * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

News.Az portali bilan o‘tkazilgan suhbatda Strategik bog‘liqlik markazi rahbari Nargiza Umarova O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasidagi hamkorlikning hozirgi holati va istiqbollari haqida o‘z fikrlarini bildirdi. Ekspertning ta’kidlashicha, ikki tomonlama munosabatlarning muhim xususiyati ularning 2024 yilda imzolangan Ittifoqchilik to‘g‘risidagi shartnoma bilan mustahkamlangan ittifoqchilik maqomidir. Mazkur format davlatlar o‘rtasidagi yuqori darajadagi ishonchni aks ettirib, energetika, transport, sanoat va investitsiya kabi sohalarda hamkorlikni kengaytirish uchun qo‘shimcha imkoniyatlar yaratadi. Suhbatda qayd etilishicha, O‘zbekiston tashqi siyosatining asosiy ustuvor yo‘nalishlaridan biri geoiqtisodiy maqsadlarga erishish, jumladan eksport bozorlarini diversifikatsiya qilish va yangi transport yo‘nalishlarini rivojlantirishdan iborat. Shu nuqtai nazardan Ozarbayjon O‘zbekiston uchun yangi bozorlarga chiqish imkoniyatlarini kengaytiruvchi muhim hamkor sifatida ko‘riladi. Shuningdek, savdo va investitsiyaviy hamkorlikning kengayib borayotgani alohida ta’kidlanadi. So‘nggi yillarda o‘zaro savdo hajmi barqaror o‘sish sur’atlarini namoyon etmoqda, 500 million dollar miqdoridagi qo‘shma investitsiya jamg‘armasining tashkil etilishi esa energetika, neft-kimyo, qishloq xo‘jaligi va sanoat sohalaridagi qo‘shma loyihalarni qo‘llab-quvvatlash uchun muhim mexanizm bo‘lib xizmat qilmoqda. Suhbatda transport bog‘liqligini rivojlantirish masalalariga ham alohida e’tibor qaratilgan. Xususan, Markaziy Osiyo, Janubiy Kavkaz va Turkiyani bog‘lovchi O‘rta yo‘lak (Middle Corridor) hamda CASCA+ multimodal yo‘nalishi mintaqalar o‘rtasidagi savdo yo‘nalishlarini diversifikatsiya qilishda muhim ahamiyat kasb etishi qayd etiladi. Umuman olganda, Nargiza Umarovaning fikricha, O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasidagi hamkorlik pragmatik asosda rivojlanib, savdo-iqtisodiy aloqalarni mustahkamlash, transport bog‘liqligini kengaytirish va qo‘shma investitsiya tashabbuslarini ilgari surishga qaratilgan. News.Az portalida batfsil o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Nargiza Umarova Eronning Yevroosiyo transport bog‘liqligini rivojlantirishdagi, xususan, Markaziy Osiyoni Turkiya va Yevropa bozorlari bilan bog‘laydigan Janubiy temiryo‘l yo‘lagi doirasidagi strategik ahamiyatini tahlil qiladi. Geosiyosiy keskinlik va sanksiyalar bosimiga qaramay, Eron Markaziy Osiyo mamlakatlari iqtisodiyotini dengiz va qit’a savdo yo‘llari bilan bog‘laydigan tranzit markaz sifatidagi hal qiluvchi rolini saqlab qolmoqda. Umarova xonimga ko‘ra, yo‘lakning rivojlanishi faqat Eronning sa’y-harakatlari bilan bog‘liq emas; Markaziy Osiyo davlatlari, ayniqsa O‘zbekiston ham logistika yo‘nalishlarini diversifikatsiya qilishga va mavjud transport yo‘llariga qaramlikni kamaytirishga intilayotgan faol ishtirokchilar sifatida maydonga chiqmoqda. Tahlilda O‘zbekistonning mintaqaviy hamkorlar bilan ikki va ko‘p tomonlama maslahatlashuvlar orqali yo‘lakni rivojlantirishdagi diplomatik va logistik faolligi ortib borayotgani ta’kidlanadi. Xususan, O‘zbekiston, Eron va Turkiya o‘rtasida xalqaro platformalar doirasida o‘tkazilgan muhokamalarda yuk tashish samaradorligini oshirish, tariflarni uyg‘unlashtirish va temiryo‘l sohasidagi hamkorlikni kengaytirishga alohida e’tibor qaratildi. Xitoy, Qozog‘iston, O‘zbekiston, Turkmaniston, Eron va Turkiya temiryo‘l ma’muriyatlari o‘rtasidagi muntazam muvofiqlashtiruv ishlari Janubiy yo‘lak konseptual loyihadan tijorat va hukumat doiralari tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan tizimli transport tashabbusiga aylanib borayotganini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, Umarova xonim yo‘lakning uzoq muddatli istiqboli muhim texnik va infratuzilmaviy cheklovlarni bartaraf etishga bog‘liqligini ta’kidlaydi. Eron va Markaziy Osiyo davlatlari o‘rtasidagi temiryo‘l izlari kengligidagi farq, yagona hujjatlashtirish tizimlarining yo‘qligi, temiryo‘l infratuzilmasining o‘zaro moslashuvchanligi cheklangani va yo‘nalish bo‘ylab mavjud logistik to‘siqlar asosiy muammolar sirasiga kiradi. Bu masalalarni hal etish kuchliroq institutsional muvofiqlashtirishni talab qiladi, shu bois ekspert ishtirokchi mamlakatlar sa’y-harakatlarini birlashtiradigan va transport tashabbuslarining tizimli amalga oshirilishini ta’minlaydigan hukumatlararo muvofiqlashtiruvchi organ tuzishni taklif etmoqda. Ushbu qiyinchiliklarga qaramay, maqolada Janubiy yo‘lakning ulkan iqtisodiy salohiyati qayd etilgan. Infratuzilmani modernizatsiya qilish natijasida yiliga 10 million tonnadan 15 million tonnagacha yuk tashish quvvatiga ega bo‘lishi kutilayotgan yo‘lak Markaziy Osiyo va Yevropa o‘rtasidagi eng muhim logistik bo‘g‘inlardan biriga aylanishi mumkin. Erondagi yirik infratuzilmaviy sarmoyalar, jumladan, yangi temiryo‘l yo‘laklarini va Afg‘oniston bilan bog‘liq loyihalarni rivojlantirish Tehronning Yevroosiyo transport tarmoqlaridagi o‘rnini mustahkamlash hamda mintaqaning rivojlanayotgan transport arxitekturasini kuchaytirish niyatida ekanini yanada yaqqol ko‘rsatadi. RailFreight veb-saytida batafsil o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Muhammad Xo‘janazarov ta’kidlashicha, so‘nggi yillarda iqlim o‘zgarishi faqat ekologik hodisa emas, balki global ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy jarayonlarni shakllantirayotgan muhim omillardan biriga aylanmoqda. Haroratning oshishi, yog‘ingarchilikning kamayishi, suv resurslarining notekis taqsimlanishi hamda yer degradatsiyasi millionlab insonlarning yashash va mehnat qilish imkoniyatlarini cheklab bormoqda. Natijada yangi turdagi migratsiya – Iqlim migratsiyasi shakllanmoqda. Muallifning qayd etishicha, ushbu migratsiya an’anaviy mehnat migratsiyasidan tubdan farq qiladi. Agar iqtisodiy migratsiya ko‘pincha insonning tanloviga bog‘liq bo‘lsa, iqlim migratsiyasi ko‘proq ekologik majburiyat sifatida yuzaga chiqadi. Xalqaro tashkilotlar prognozlariga ko‘ra, yaqin o‘n yilliklarda bunday migratsiya hajmi sezilarli darajada ortishi kutilmoqda. Jumladan, BMT ma’lumotlariga ko‘ra, 2050-yilga borib dunyo bo‘yicha 200 milliondan ortiq inson iqlim sharoitlari sabab yangi yashash joyini izlashga majbur bo‘lishi mumkin. Maqolada ta’kidlanishicha, suv tanqisligi, qurg‘oqchilik, ekstremal issiqlik to‘lqinlari va yer degradatsiyasi kabi omillar ayniqsa qishloq hududlarida yashovchi aholi uchun jiddiy xavf tug‘diradi. Bunday sharoitda qishloq xo‘jaligi samaradorligi pasayadi, daromad manbalari qisqaradi va aholi ko‘pincha yirik shaharlar yoki boshqa mamlakatlarga ko‘chishga majbur bo‘ladi. Shu bilan birga, migratsiya oqimlarining kuchayishi shahar infratuzilmasi, uy-joy bozori, sog‘liqni saqlash va mehnat bozoriga qo‘shimcha bosimni yuzaga keltiradi. Muallif xulosasiga ko‘ra, iqlim migratsiyasini faqat cheklash yoki uning oqibatlari bilan kurashish yetarli emas. Asosiy vazifa – ekologik risklarni kamaytirish, suv va agrar resurslardan samarali foydalanish, hamda migratsiyani iqtisodiy tizimga integratsiya qiluvchi strategik moslashuv siyosatini ishlab chiqishdir. Shu orqali iqlim o‘zgarishi bilan bog‘liq migratsiya jarayonlarini xavf emas, balki barqaror rivojlanish imkoniyatiga aylantirish mumkin. “UzA” veb-saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Hayotjon Ibragimov bilan suhbatda Markaziy Osiyoning beshta davlati va Ozarbayjonni Kaspiy–Yevroosiyo geosiyosiy makonini kengroq qayta shakllantirish doirasida birlashtiruvchi yangi C6 hamkorlik formatiga har tomonlama baho beriladi. Doktor Ibragimovning so‘zlariga ko‘ra, C5 dan C6 formatiga o‘tish shunchaki institutsional kengayish bo‘lmay, balki Yevroosiyo bo‘ylab siyosatni muvofiqlashtirilgan holda rejalashtirish, iqtisodiy integratsiya va uzoq muddatli strategik bog‘liqlikni ta’minlashga qaratilgan sifat jihatidan yangi mintaqaviy platformaning shakllanishini anglatadi. Bu jarayonda O‘zbekiston mintaqaviy jipslashuv va institutsional muloqotning asosiy harakatlantiruvchi kuchlaridan biri sifatida maydonga chiqmoqda. Suhbatning markaziy g‘oyalaridan biri shuki, C6 platformasi yangi Kaspiy–Yevroosiyo kuchlar geometriyasining yuzaga kelishiga hissa qo‘shmoqda. Bunda mintaqaviy ishtirokchilar faqat tashqi geosiyosiy doiralarda harakat qilish o‘rniga, integratsiya dinamikasini tobora mustaqil ravishda shakllantirmoqda. Ibragimov barqaror mintaqaviy qiymat zanjirlarini rivojlantirish muhimligini ta’kidlab, hamkorlikni savdoni kengaytirishdan qo‘shma ishlab chiqarish, texnologiyalar almashinuvi va chuqurroq iqtisodiy o‘zaro bog‘liqlik sari olg‘a siljitishga qodir sanoat va ishlab chiqarish markazi sifatida O‘zbekistonning salohiyatli rolini qayd etadi. Bu o‘zgarish mintaqaning xomashyo eksporti modellaridan muvofiqlashtirilgan sanoat rivojlanishiga o‘tayotganini aks ettiradi. Transport-logistika aloqalariga, xususan, Transkaspiy O‘rta yo‘lagining ortib borayotgan strategik ahamiyatiga alohida e’tibor qaratilgan. Mutaxassis yuk hajmining tez sur’atlarda o‘sayotgani va yetkazib berish muddatlari qisqarganini qayd etib, ushbu yo‘lakni mavjud shimoliy yoki janubiy yo‘nalishlarga raqobatchi emas, balki iqtisodiy suverenitet va diversifikatsiyaning muhim vositasi sifatida ta’riflaydi. Shu nuqtai nazardan, tranzit yo‘llarini diversifikatsiya qilish geosiyosiy beqarorliklarga nisbatan tizimli zaiflikni kamaytiradigan va Yevroosiyoning ko‘p yo‘nalishli transport-kommunikatsiya arxitekturasini mustahkamlaydigan barqarorlik mexanizmi sifatida ko‘rilmoqda. Suhbatda, shuningdek, mintaqaviy hamkorlikning energetika yo‘nalishi kengayib borayotgani ham alohida ta’kidlanadi. An’anaviy energiya ishlab chiqarish, gidroenergetika salohiyati va qayta tiklanuvchi energiya bo‘yicha yirik maqsadlarni o‘zida mujassam etgan O‘zbekistonning rivojlanib borayotgan energetika balansi mamlakatni mintaqaviy elektr tarmoqlarining potensial integratori va kelajakda yashil energiya eksportchisi sifatida namoyon qiladi. Umuman olganda, Ibragimov Toshkent va Boku o‘rtasidagi strategik yaqinlashuvning kuchayishi kengroq mintaqaviy integratsiya uchun katalizator bo‘lib xizmat qiladi, bu esa institutsional ishonchni, infratuzilmalarni muvofiqlashtirishni hamda yanada o‘zaro bog‘langan va strategik jihatdan mustaqil Kaspiy–Yevroosiyo mintaqasining bosqichma-bosqich shakllanishini mustahkamlaydi, deya xulosa qiladi. Batafsil NEWS.AZ saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

“Trend” agentligiga bergan intervyusida Azamat Seitov TRIPP (“Trampning xalqaro tinchlik va farovonlik uchun yo‘li”) tashabbusi O‘zbekiston uchun mamlakatning iqtisodiy ochiqlik va modernizatsiya strategiyasiga uzviy ravishda mos keladigan ko‘p bosqichli yangi imkoniyatlar platformasi bo‘lishi mumkinligini ta’kidladi. Uning aytishicha, loyiha O‘zbekistonning jahon dengizlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri chiqish imkoniyati yo‘qligi va transport yo‘nalishlarini diversifikatsiya qilishdan obyektiv manfaatdorligini inobatga olgan holda sifat jihatidan yangi tranzit-logistika istiqbollarini ochmoqda. Mutaxassisning ta’kidlashicha, Janubiy Kavkaz orqali G‘arb bozorlariga muqobil yo‘laklarni rivojlantirish an’anaviy yo‘nalishlarning cheklangan soniga qaramlikni kamaytirish, tashqi savdo barqarorligini mustahkamlash va logistika xarajatlarini qisqartirish imkonini beradi. Shu nuqtai nazardan, TRIPP O‘zbekistonni mintaqaviy transport-logistika markaziga aylantirish bo‘yicha milliy sa’y-harakatlarni to‘ldiradi, shuningdek, o‘zbek mahsulotlarining multimodal yo‘nalishlar orqali Yevropa va Yaqin Sharq bozorlariga yanada faol kirib borishi uchun sharoit yaratadi. Tashabbusning xalqaro miqyosi haqida so‘z yuritarkan, Azamat Seitov TRIPPning ilgari surilishini AQSH vitse-prezidenti Jey Di Vensning Ozarbayjonga tashrifi bilan bog‘ladi. Bu tashrif loyihani kengroq mintaqaviy kontekstda, shu jumladan Markaziy Osiyoda amalga oshirishda muhim bosqich hisoblanadi. U ta’kidlaganidek, AQSH TRIPPni Janubiy Kavkazning tinch va infratuzilmaviy integratsiyasining strategik elementi sifatida ko‘rmoqda, bu esa qo‘shni mintaqalarga bevosita ta’sir ko‘rsatish va O‘zbekistonning tranzit salohiyatini oshirishga qodir. “Trend” saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.