Azamat Seitov Ozarbayjonning “APA” agentligiga bergan sharhida Ozarbayjon Prezidenti Ilhom Aliyevning 23–24-avgust kunlari O‘zbekistonga davlat tashrifini ikki tomonlama munosabatlarda yangi bosqichning boshlanishi deb baholadi. Uning fikricha, Toshkent va Boku siyosiy ishonchning yuqori darajasidan iqtisodiy, sarmoyaviy va mintaqaviy hamkorlikning uzoq muddatli mexanizmlarini shakllantirishga o‘tmoqda. Ekspert imzolangan Abadiy do‘stlik to‘g‘risidagi shartnomaga alohida ahamiyat qaratib, bu yaqinlashuvning strategik xususiyatini mustahkamlashini va tanlangan yo‘nalishning davomiyligiga siyosiy kafolatlar yaratishini qayd etdi. Azamat Seitovning ta’kidlashicha, ittifoqchilikning kelgusi barqarorligi tomonlarning siyosiy kapitalni aniq iqtisodiy natijalarga – qo‘shma ishlab chiqarish loyihalari, sarmoyalar va yangi transport zanjirlariga aylantira olish qobiliyatiga bog‘liq bo‘ladi. Shuningdek, u hamkorlikning kengroq mintaqaviy ahamiyatiga ham e’tibor qaratdi: Ozarbayjon O‘zbekistonning Kaspiy dengizi, Janubiy Kavkaz va Turkiya orqali Yevropa bozorlariga chiqishini ta’minlasa, O‘zbekiston o‘z navbatida Boku uchun Markaziy Osiyo va Xitoyga chiqish imkoniyatlarini kengaytiradi. Uning baholashicha, ushbu yo‘nalishlarning muvaffaqiyatli amalga oshirilishi Ozarbayjon-O‘zbekiston sherikligini Markaziy Osiyo va Janubiy Kavkaz o‘rtasidagi yangi aloqalar tizimining tayanchlaridan biriga aylantirishi mumkin. “APA” AA saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Hayotjon Ibragimov AZERTAC agentligiga bergan intervyusida Ozarbayjonning Markaziy Osiyo o‘zaro bog‘liqligi va iqtisodiy taraqqiyoti uchun strategik ahamiyati ortib borayotgani xususida so‘z yuritdi. Uning ta’kidlashicha, O‘rta yo‘lak siyosiy bayonotlar bosqichidan amaliy iqtisodiy ijro bosqichiga o‘tib, Markaziy Osiyo davlatlariga Kaspiy dengizi va Janubiy Kavkaz orqali Yevropa hamda jahon bozorlariga chiqish uchun yanada kengroq imkoniyatlar yaratmoqda. Bu borada Ozarbayjon shunchaki tranzit mamlakat sifatida emas, balki Boku xalqaro dengiz savdo porti va Boku-Tbilisi-Kars temiryo‘li kabi infratuzilmasi Transkaspiy yo‘nalishining hayotiyligi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega strategik hamkor sifatida ko‘rilmoqda. Ibrohimov yo‘lakni mustahkamlashning bir qator amaliy ustuvor yo‘nalishlarini belgilab berdi. Bularga yagona raqamli transport yo‘lagini yaratish, yuk tashishga oid elektron hujjatlarni uyg‘unlashtirish, bojxona tartib-taomillarini avtomatlashtirish, yagona multimodal operatorni ta’sis etish va yanada prognozlash mumkin bo‘lgan tarif siyosatini joriy qilish kiradi. Shuningdek, u savdo flotini kengaytirish, yangi logistika markazlarini barpo etish hamda O‘rta yo‘lakni “Xitoy – Qirg‘iziston – O‘zbekiston” temiryo‘li kabi yangi transport yo‘llari bilan bog‘lash muhimligini urg‘uladi. Ekspertning fikricha, bu choralar logistikadagi to‘siqlarni kamaytirib, yo‘nalishning tijoriy raqobatbardoshligini oshirishi mumkin. Suhbatda, shuningdek, Markaziy Osiyoning beshta davlati va Ozarbayjon ishtirokidagi kengaytirilgan “C5+1” formatining salohiyati ham tahlil qilingan. Ibrohimovning qayd etishicha, bunday platforma mintaqaning Yevropa Ittifoqi, Xitoy va xalqaro investorlar bilan jamoaviy muzokaralardagi mavqeyini kuchaytirishi, shu bilan birga transport, energetika, savdo va mintaqaviy xavfsizlik sohalaridagi hamkorlikni rivojlantirishi mumkin. Kaspiy va Qora dengizlar orqali elektr energiyasi tizimlarini bog‘lash, Markaziy Osiyoning “yashil” energiyasini Yevropa bozorlariga eksport qilish, xomashyoni birgalikda qayta ishlash hamda muhim infratuzilmani himoya qilishda sa’y-harakatlarni muvofiqlashtirishni kuchaytirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. U Ozarbayjon bilan integratsiyaning chuqurlashuvi Markaziy Osiyoda yanada chidamli va o‘zini o‘zi ta’minlaydigan iqtisodiy makonning shakllanishiga hissa qo‘shishi mumkin, deya xulosa qiladi. Batafsil AZERTAC’da o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Hayotjon Ibragimov Ozarbayjonning “AZERTAC” axborot agentligiga bergan intervyusida O‘zbekiston-Ozarbayjon munosabatlarining hozirgi holatini chuqur institutsional ittifoqchilik bosqichi sifatida baholadi. Uning fikricha, Toshkent va Boku o‘rtasidagi yaqinlashuv an’anaviy ikki tomonlama do‘stlik doirasidan ancha kengayib, Markaziy Osiyo va Janubiy Kavkaz o‘rtasidagi kengroq geo-iqtisodiy bog‘liqlik uchun zamin yaratmoqda. Ekspert energetika sohasidagi hamkorlikka alohida e’tibor qaratdi. U asosiy yo‘nalishlar sifatida “O‘zbekneftgaz” va SOCAR o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlik, qo‘shma geologik qidiruv ishlari, zamonaviy avtomobillarga yonilg‘i quyish shoxobchalari tarmog‘ini rivojlantirish, shuningdek, Kaspiy dengizi orqali “yashil” energiya tranziti istiqbollarini sanab o‘tdi. Markaziy Osiyoning qayta tiklanuvchi elektr energiyasini Yevropa bozorlariga olib chiqishni ta’minlay oladigan energiya yo‘lagini yaratish bo‘yicha O‘zbekiston, Qozog‘iston va Ozarbayjonning uch tomonlama loyihasi ahamiyati alohida ta’kidlandi. Suhbatda, shuningdek, transport-logistika hamkorligining strategik ahamiyati qayd etilgan. Hayotjon Ibrohimov Transkaspiy O‘rta yo‘lagining ahamiyati, temiryo‘l infratuzilmasini sinxronlashtirish, Olat porti imkoniyatlarini kengaytirish va ushbu yo‘nalishlarni “Xitoy – Qirg‘iziston – O‘zbekiston” temiryo‘li bilan bog‘lash istiqbollarini ta’kidladi. Uning baholashicha, aynan energetika va transport integratsiyasining uyg‘unligi O‘zbekiston-Ozarbayjon sherikligini yangi Yevroosiyo o‘zaro bog‘liqlik arxitekturasining muhim unsurlaridan biriga aylantirishga qodir. “AZERTAC” saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Intervyuda Toshkent va Boku o‘rtasidagi munosabatlarning an’anaviy ikki tomonlama hamkorlikdan kengroq strategik va geoiqtisodiy sheriklikka aylanish jarayoni ko‘rib chiqiladi. Materialda IXTI Antropologiya va konfliktologiya laboratoriyasi mudiri Azamat Seitovning fikrlari keltirilgan. U ikki davlat ittifoqining Markaziy Osiyo va Janubiy Kavkaz o‘rtasidagi hamkorlikka ta’siri tobora ortib, mintaqaviy o‘zaro bog‘liqlik, iqtisodiy barqarorlik va transport mustaqilligini mustahkamlayotganini ta’kidlaydi. Hamkorlikning iqtisodiy, energetika va transport-logistika yo‘nalishlariga alohida e’tibor qaratilgan. Azamat Seitov avtomobilsozlik, to‘qimachilik va farmatsevtika sanoati, qurilish, tog‘-kon sanoati va energetika sohalarida qo‘shma ishlab chiqarish loyihalarining istiqbollarini qayd etadi. Ustyurt platosida SOCAR bilan hamkorlik qilish, “yashil energetika”ni rivojlantirish, shuningdek, O‘rta yo‘lakni “Xitoy – Qirg‘iziston – O‘zbekiston” temiryo‘li hamda O‘zbekistonning Yevroosiyo ta’minot zanjirlaridagi mavqeini kuchaytirishga qodir bo‘lgan boshqa transport yo‘nalishlari bilan bog‘lash masalalari alohida ko‘rib chiqiladi. Materialda Ozarbayjon va O‘zbekiston yaqinlashuvining yanada kengroq institutsional ta’siri ham tahlil qilinadi. Azamat Seitovning baholashicha, Ozarbayjonning mintaqaviy muloqotda ishtirok etishi “C5” formatidan sanoat, sarmoyaviy, energetika va transport kooperatsiyasi uchun qo‘shimcha imkoniyatlar ochadigan kengroq “Markaziy Osiyo – Ozarbayjon” makoniga o‘tishni anglatadi. Boku va Toshkentning Turkiy davlatlar tashkiloti doirasidagi amaliy integratsiyani yanada rivojlantirishning harakatlantiruvchi kuchlaridan biri sifatidagi salohiyati alohida ta’kidlanadi. “APA” AA saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) amaliyotchisi Muhammad Xo‘janazarov Xitoy ijtimoiy fanlar tarmog‘iga (CSSN) sun’iy intellektni global tartibga solish, rivojlanayotgan mamlakatlarning texnologik salohiyati va sun’iy intellekt sohasida shakllanayotgan xalqaro kun tartibida "Global Janub"ning roli haqida intervyu berdi. Suhbat davomida nafaqat sun’iy intellektning jadal rivojlanishi, balki mamlakatlar o‘rtasidagi texnologik va institutsional salohiyatdagi o‘sib borayotgan farqlar ham muhokama qilindi. U rivojlanayotgan mamlakatlar faqat yangi texnologiyalardan foydalanuvchi sifatida emas, balki sun’iy intellekt sohasidagi xalqaro qoidalar, standartlar va boshqaruv mexanizmlarini shakllantirishda ham muhim rol o‘ynashini ta’minlash muhimligini ta’kidladi. Suhbatda, shuningdek, Global Janubning barcha mamlakatlarida sun’iy intellekt infratuzilmasi, ekspert salohiyati va tadqiqot imkoniyatlarini mustahkamlash muhimligi haqida so‘z bordi. Muhammadning ta’kidlashicha, sun’iy intellekt sohasidagi xalqaro hamkorlik texnologiyalar transferi doirasidan chiqib, mahalliy ekspert salohiyati, tadqiqot tarmoqlari va institutsional imkoniyatlarni rivojlantirishni o‘z ichiga olishi, shu bilan birga rivojlanayotgan mamlakatlarga sun’iy intellektni boshqarish bo‘yicha global qaror qabul qilish jarayonida ishtirok etish uchun kengroq imkoniyatlar yaratishi kerak. Shu nuqtai nazardan, munozara davomida shakllanayotgan xalqaro tashabbuslar va hamkorlik platformalari "Global Janub" mamlakatlariga o‘z ovozini kuchaytirish va sun’iy intellektni boshqarishning yanada inklyuziv global tizimini rivojlantirishga hissa qo‘shish uchun qanday qilib ko‘proq imkoniyatlar berishi mumkinligi masalasi ham ko‘rib chiqildi. CSSN saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Strategik bog‘liqlik markazi rahbari Nargiza Umarova “Anadolu” agentligiga bergan intervyusida Tojikistonning yangi transport tashabbuslari, jumladan, Tojikiston–O‘zbekiston–Turkmaniston–Eron–Turkiya–Yevropa yo‘nalishi istiqbollarini tahlil qildi. Uning baholashicha, ushbu yo‘lak hozircha shakllanish bosqichida bo‘lsa-da, Dushanbening transport qamalidan chiqish, tranzit salohiyatini kengaytirish va yangi Yevroosiyo logistika zanjirlariga qo‘shilish istagini yaqqol aks ettirmoqda. Bu borada tashqi savdo va transport yo‘nalishlarini diversifikatsiya qilish o‘zi uchun ham dolzarb bo‘lgan O‘zbekiston bilan aloqalar alohida ahamiyat kasb etadi. Umarovaning ta’kidlashicha, yangi yo‘nalishning real ekani mavjud muammolarni yo‘qqa chiqarmaydi. Ishtirokchi mamlakatlarning me’yoriy va transport tizimlaridagi farqlar, tashuv hujjatlari, tariflar va texnik talablarni birxillashtirish zarurati hamda logistika jarayonlarini raqamlashtirish asosiy muammolar bo‘lib qolmoqda. Mutaxassis infratuzilma omiliga alohida e’tibor qaratadi: yo‘nalishning Tojikiston qismi hozircha asosan avtomobil qatnoviga tayanayotgani bois, zamonaviy avtoyo‘l infratuzilmasini rivojlantirish butun yo‘lakning raqobatbardoshligi uchun muhim shartga aylanmoqda. Intervyuda, shuningdek, Tojikiston–Xitoy–Pokiston yo‘nalishi ham ko‘rib chiqilgan. Umarova bunga aniqlik kiritib, bu yo‘nalish Yevropa yo‘nalishidan farq qilishini aytadi: agar birinchi yo‘lak Xitoyni Yevropa bozorlari bilan quruqlik orqali bog‘lashga yo‘naltirilgan bo‘lsa, Pokiston yo‘nalishi, avvalo, Tojikistonning janubiy dengizlarga va Pokistonning port infratuzilmasiga chiqishi bilan bog‘liqdir. Uning fikricha, bu yo‘nalishlarni raqobatchi deb hisoblash kerak emas: ular turli geografik o‘qlar bo‘ylab harakatlanadi va bir vaqtning o‘zida Tojikistonning Xitoy, Markaziy Osiyo, Yevropa va Janubiy Osiyo o‘rtasidagi bog‘lovchi bo‘g‘in sifatidagi rolini kuchaytirishi mumkin. Intervyuni “Anadolu” saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.