So‘nggi yillarda xalqaro migratsiya jarayonlari global geosiyosiy o‘zgarishlar bilan chambarchas bog‘lanib, siyosiy va xavfsizlik muammolari fuqarolar harakatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda. Ayniqsa, Yaqin Sharq mintaqasi siyosiy va xavfsizlik bilan bog‘liq murakkab jarayonlar markazida bo‘lib, bu hududda yashayotgan yoki ishlayotgan xorijiy fuqarolar xavfsizligini ta’minlash masalasi dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Shu nuqtai nazardan O‘zbekiston tomonidan Yaqin Sharqdan fuqarolarni vatanga qaytarish bo‘yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar, davlatning konsullik siyosati va migratsiya boshqaruvi tizimining samarali ko‘rsatkichlaridan biri sifatida e’tirof etilishi mumkin.
Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, 2026-yil 10 mart holatiga kelib Yaqin Sharq mamlakatlaridan O‘zbekistonga 25 mingdan ortiq fuqaro qaytarilgan. Jumladan, Saudi Arabistonidan 21 mingdan ortiq, Birlashgan Arab Amirliklaridan 3,5 mingdan ziyod, shuningdek Eron, Qatar, Bahrain va Omandan ham fuqarolar vatanga qaytarilgan. Bu jarayon global migratsiya va geosiyosiy omillar o‘rtasidagi bevosita bog‘liqlikni yana bir bor tasdiqlaydi.
Yaqin Sharq uzoq yillardan buyon global siyosiy raqobat markazi sifatida energetika resurslari, strategik transport yo‘laklari va geosiyosiy manfaatlar nuqtai nazaridan xalqaro siyosatning muhim nuqtasini tashkil etadi. Bu mintaqa ko‘plab mamlakatlar uchun mehnat migratsiyasi yo‘nalishi bo‘lib, xizmat ko‘rsatish, savdo va turizm sohalarida ko‘plab xorijiy fuqarolar faoliyat yuritadi. Shuning uchun mintaqadagi siyosiy o‘zgarishlar migratsiya oqimlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi.
Zamonaviy xalqaro amaliyotda konsullik diplomatiyasi fuqarolar xavfsizligini ta’minlashda muhim vosita bo‘lib, O‘zbekiston tomonidan amalga oshirilayotgan evakuatsiya choralari aynan shu siyosatning amaliy ifodasi hisoblanadi. Fuqarolarni vatanga qaytarishda davlat organlari o‘rtasidagi muvofiqlashtirilgan hamkorlik va xalqaro transport infratuzilmasi hamda diplomatik aloqalarning ahamiyati o‘z aksini topmoqda. Bu esa favqulodda vaziyatlarda davlatning tezkor va samarali choralar ko‘ra olish qobiliyatini namoyish etadi.
Bugungi kunda migratsiya jarayoni nafaqat iqtisodiy, balki milliy xavfsizlik va ijtimoiy barqarorlik bilan bog‘liq kompleks masala sifatida ko‘rilmoqda. Chet elda yashayotgan fuqarolar sonining oshishi davlatlardan migratsiya jarayonlarini yanada samarali boshqarishni talab qiladi. O‘zbekiston so‘nggi yillarda mehnat migratsiyasini tartibga solish, migrantlar huquqlarini himoya qilish va xavfsiz migratsiya tizimini shakllantirish bo‘yicha keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirmoqda. Shu bilan birga, Yaqin Sharqdan fuqarolarni qaytarish bo‘yicha chora-tadbirlar ushbu siyosatning muhim qismi sifatida qabul qilinadi deb hisoblayman. Konsullik xizmatlarini raqamlashtirish, migrantlar bilan tezkor aloqa tizimini yaratish hamda favqulodda vaziyatlarga tayyorgarlik mexanizmlarini kuchaytirish kelajakda yanada dolzarb bo‘lishi mumkin.
Xulosa qilib aytganda, Yaqin Sharqdagi geosiyosiy vaziyat global migratsiya jarayonlariga bevosita ta’sir ko‘rsatayotgani, davlatlarning asosiy vazifalaridan biri xorijdagi fuqarolar xavfsizligini ta’minlash va himoya qilish ekanligini ko‘rsatadi. O‘zbekistonning amalga oshirayotgan evakuatsiya choralari zamonaviy konsullik diplomatiyasi va migratsiya boshqaruvining samarali namunasidir hamda davlatning fuqarolar manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan tashqi siyosatining muhim yo‘nalishlaridan biri sifatida namoyon bo‘lmoqda. Kelgusida migratsiya siyosatini takomillashtirish, fuqarolarni xavfsiz mehnat migratsiyasi bilan ta’minlash va konsullik xizmatlarini rivojlantirish O‘zbekiston tashqi siyosatining ustuvor yo‘nalishlari bo‘lib qoladi.
* Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.
