Deutsche Welle uchun bergan intervyusida Abbos Boboxonov Xitoyning Markaziy Osiyodagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalarini tez o‘sib borayotgan, ammo sifati va oqibatlari jihatidan bir xil bo‘lmagan tendensiya sifatida tasvirlaydi. 2016-yildan buyon mintaqada to‘plangan to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar hajmi deyarli ikki barobarga oshgani va sarmoyalarning asosan Qozog‘iston, O‘zbekiston va Turkmanistonga yo‘naltirilgani fonida, ekspert dinamikaning “o‘z-o‘zidan qadrli” emasligini ta’kidlaydi: u mintaqa mamlakatlari iqtisodiy siyosatidagi tarkibiy o‘zgarishlarni va Pekinning uzoq muddatli tashqi iqtisodiy ustuvorliklarini aks ettiradi.
Ekspert Xitoy kapitalining o‘sishini, birinchidan, “Bir makon, bir yo‘l” tashabbusi mantig‘i bilan bog‘laydi. Bu doirada Xitoy asosan o‘z manfaatlariga bevosita aloqador sohalarga – infratuzilma, energetika va sanoatga sarmoya kiritmoqda. Ikkinchidan, u mintaqadagi siyosiy va iqtisodiy o‘zgarishlarga e’tibor qaratadi: bir qator davlatlarda rahbarlarning almashinuvi iqtisodiyot va investitsiya siyosatiga nisbatan liberal yondashuvlar bilan birga kechdi. Bu esa xitoylik investorlar uchun bozorlarning bashorat qilinishi va jozibadorligini oshirdi. Uning fikricha, aynan liberallashtirish va o‘zaro ishonchning o‘sishi loyihalarni kengaytirish uchun “imkoniyatlar oynasi”ni ochdi.
Xavf-xatarlar haqida gapirganda, Boboxonov muhim farqni ko‘rsatadi: xavfni investitsiyalarning o‘zi emas, balki loyihalarning yetarli darajada ishlab chiqilmasligi va ijrosini nazorat qilmaslik, shu jumladan loyihalarning barbod bo‘lishiga va qarz zaifliklariga olib kelishi mumkin bo‘lgan korrupsiya elementlari keltirib chiqaradi. Shuningdek, u nozik ijtimoiy jihatga ham e’tibor qaratadi – Xitoy kapitali ishtirokidagi kompaniyalar sonining keskin ko‘payishi fonida mahalliy bozorlarda tanqidiy kayfiyat va raqobatning kuchayishi kuzatilmoqda.
Deutsche Welleda o‘qing
* Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.
