Dilshod Olimovning ushbu maqolasida 2016–2030-yillar davrida Markaziy Osiyoning rivojlanib borayotgan energetika geosiyosatining siyosatga yo‘naltirilgan keng qamrovli tahlili taqdim etilgan bo‘lib, unda O‘zbekiston Respublikasining strategik roliga alohida e’tibor qaratilgan. Tadqiqotda ta’kidlanishicha, tarixan resurslar va tranzit yo‘llarini nazorat qilishga asoslangan mintaqaviy energetika raqobatining an’anaviy modeli asta-sekin energiya tizimining barqarorligi, infratuzilmaning ishonchliligi va institutsional salohiyatga asoslangan yangi paradigma bilan almashib bormoqda. Shu nuqtayi nazardan, tarmoq suvereniteti, mavsumiy muvozanatni ta’minlash imkoniyatlari, investitsiyalarni jalb qilish va energetika diplomatiyasi kabi omillar mintaqadagi davlatlarning geosiyosiy mavqeini tobora ko‘proq belgilab bermoqda.
Maqolada O‘zbekiston o‘zining yirik ichki energiya bozori, mintaqaviy elektr tarmoqlaridagi markaziy geografik joylashuvi hamda 2016-yildan buyon boshlangan energetika sohasidagi keng qamrovli islohotlar tufayli ushbu transformatsiyaning hal qiluvchi ishtirokchisi sifatida qanday maydonga chiqqani o‘rganilgan. Unda Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida amalga oshirilgan, mamlakatning elektr energiyasi va tabiiy gaz sohalarini sezilarli darajada qayta shakllantirgan, qayta tiklanuvchi energiya manbalari quvvatini kengaytirgan hamda investitsiya muhitini yaxshilagan institutsional va iqtisodiy islohotlarga alohida e’tibor berilgan. Bu islohotlar O‘zbekistonning energetika xavfsizligini mustahkamlash bilan birga, uning diplomatik va iqtisodiy harakatlar maydonini kengaytirishga xizmat qildi.
Shuningdek, maqolada Markaziy Osiyo davlatlarining energiya balansi tuzilmasi baholanib, gidroenergetika va uglevodorodlarga asoslangan energetika tizimlari o‘rtasidagi nomutanosibliklar mintaqaviy hamkorlik uchun ham zaifliklar, ham imkoniyatlar yaratishi ko‘rsatib o‘tilgan. Shu munosabat bilan, transchegaraviy elektr energiyasi savdosini rivojlantirish, elektr tarmoqlarini modernizatsiya qilish va Jahon banki tomonidan qo‘llab-quvvatlanayotgan REMIT tashabbusi kabi mintaqaviy elektr energiyasi bozorini yaratish mintaqaviy o‘zaro bog‘liqlikni barqarorlik hamda o‘zaro manfaat manbaiga aylantirishning asosiy mexanizmlari sifatida ko‘rib chiqiladi.
Nihoyat, tadqiqotda Markaziy Osiyoning energetik transformatsiyasi bilan bog‘liq kengroq geosiyosiy muhit, jumladan, Xitoy, Yevropa Ittifoqi va AQSH kabi tashqi kuchlarning ortib borayotgan ishtiroki o‘rganiladi. Maqola O‘zbekistonning energiya manbalarini diversifikatsiya qilish, qayta tiklanuvchi energiya ishlab chiqarishni kengaytirish, tarmoq barqarorligini mustahkamlash va mintaqaviy elektr energiyasi bozori integratsiyasini rag‘batlantirish strategiyasi mamlakatni Markaziy Osiyoning shakllanayotgan energetika arxitekturasida markaziy “barqarorlik tayanchi” sifatida namoyon etadi, degan xulosa bilan yakunlanadi.
* Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.
