Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) Iqtisodiy diplomatiya markazining ushbu yillik tahliliy hisoboti global savdo va moliya tizimlarining qayta shakllanishi, geosiyosiy beqarorlik va texnologik siljishlar sharoitida O‘zbekistonning tashqi iqtisodiy muhiti hamda ichki iqtisodiy islohotlarini dalillarga asoslangan holda tahlil qiladi. Hisobot to‘rtta o‘zaro bog‘liq ustuvor yo‘nalish asosida tuzilgan: mintaqaviy va ikki tomonlama savdo-iqtisodiy hamkorlik, global iqtisodiy boshqaruv va moliyaviy arxitektura, raqamli va innovatsion hamkorlik, shuningdek uzoq muddatli ijtimoiy-iqtisodiy transformatsiya. Unda O‘zbekistonning ECO, Xitoy–Markaziy Osiyo, BRICS, Turk davlatlari tashkiloti va Yevropa Ittifoqi doirasidagi iqtisodiy integratsiyasi chuqur yoritilgan. Eksportni diversifikatsiya qilish, JSTga a’zo bo‘lish jarayoni, muqobil moliyaviy manbalar, raqamlashtirish va kambag‘allikni qisqartirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. Statistik ma’lumotlar va institutsional tahlil uyg‘unligiga asoslangan ushbu hisobot davlat boshqaruvi organlari, iqtisodiy rejalashtiruvchilar, diplomatlar va tadqiqotchilar uchun O‘zbekistonning iqtisodiy barqarorligini mustahkamlash, iqtisodiy suverenitetni saqlash va barqaror rivojlanishni ta’minlash yo‘llarini anglashga xizmat qiladi. * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) huzuridagi Yevropa tadqiqotlari markazining yillik tahliliy hisoboti Yevropaning o‘zgarib borayotgan strategik muhitini kuchayib borayotgan geosiyosiy raqobat, ichki institutsional va ijtimoiy bosimlar hamda transatlantik munosabatlardagi noaniqliklar sharoitida tizimli ravishda tahlil qiladi. Hisobot IXTI tadqiqotchilarining tahliliy maqolalarini jamlagan bo‘lib, unda YI iqtisodiyotining istiqbollari, mudofaa siyosatining moslashuvi va tayyorgarlik tashabbuslari, institutlar faoliyatidagi muammolar, identitet va inson huquqlari bo‘yicha bahslar, shuningdek Yevropaning AQSh, NATO, Xitoy va Markaziy Osiyo bilan munosabatlaridagi o‘zgarishlar keng yoritilgan. Xususan, Ukraina urushining oqibatlari, AQSh tashqi siyosatidagi siljishlar hamda Yevropa Ittifoqining xavfsizlik, texnologiyalar va global boshqaruv sohalarida strategik avtonomiyaga intilishi alohida e’tiborga olingan. Ilmiy tahlil va amaliy siyosat kesishmasida tayyorlangan ushbu hisobot davlat boshqaruvi vakillari, diplomatlar, tadqiqotchilar va mutaxassislar uchun Yevropaning bugungi rivojlanish yo‘nalishlari va kelajakdagi strategik tanlovlarini chuqur anglashga xizmat qiladi. * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

“Osiyo–Tinch okeani mintaqasi bo‘yicha 2025-yildagi strategik tadqiqotlar” – IXTI huzuridagi Osiyo-Tinch okeani tadqiqotlari markazining yillik tahliliy nashridir. Hisobotda 2025-yilda Osiyo-Tinch okeani mintaqasida kuzatilgan eng dolzarb siyosiy, iqtisodiy va xavfsizlikka oid jarayonlar bo‘yicha tanlangan analitik materiallar jamlangan. Nashr mintaqadagi strategik muhitning yirik davlatlar raqobati, iqtisodiy o‘zgarishlar hamda xavfsizlik–texnologiya–rivojlanish yo‘nalishlarining tobora yaqinlashuvi fonida qanday shakllanayotganini yoritadi. Shu bilan birga, ushbu tendensiyalarning Markaziy Osiyo va O‘zbekiston tashqi siyosiy manfaatlari uchun ahamiyati – hamkorlikni diversifikatsiya qilish, bog‘liqlik (connectivity) va xatarlarni boshqarish masalalari nuqtai nazaridan tahlil qilinadi. Hisobot qaror qabul qiluvchi doiralar, diplomatlar, tahlilchilar va tadqiqotchilar uchun ma’lumotnoma sifatida mo‘ljallangan bo‘lib, empirik kuzatuv va qiyosiy tahlilga tayangan holda mintaqaviy jarayonlarni chuqurroq anglashga xizmat qiladi. * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

IXTI Afg‘oniston va Janubiy Osiyo tadqiqotlari markazi tomonidan tayyorlangan “Afg‘oniston: zamonaviy jarayonlar va muqobil qarashlar” (2025-yilgi nashr) yillik tahliliy hisobotida Afg‘onistonda kuzatilayotgan jarayonlar hamda ularning mintaqaviy xavfsizlik va hamkorlik kun tartibiga ta’siri amaliy nuqtai nazardan yoritiladi. Nashrda IXTI tadqiqotchilari va taklif etilgan mualliflarning tahliliy maqolalari hamda ekspert izohlari jamlangan bo‘lib, 2021-yildan keyingi davrda Afg‘oniston rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatayotgan asosiy omillar tahlil qilinadi. Jumladan, xavfsizlik muhitidagi o‘zgarishlar, siyosiy jarayonlar, xalqaro cheklovlar fonida iqtisodiy boshqaruv, transchegaraviy savdo va infratuzilma tashabbuslari, suv bilan bog‘liq muammolar, shuningdek ijtimoiy masalalar — ta’lim va ayollar huquqlari yoritib beriladi. Shuningdek, hisobotda Afg‘onistonning Markaziy va Janubiy Osiyo o‘rtasidagi bog‘lovchi hudud sifatidagi roli tobora ortib borayotgani qayd etilib, qo‘shni davlatlar siyosatidagi moslashuvlar tahlil qilinadi. Xususan, O‘zbekistonning muloqot va hamkorlik yondashuvi, bog‘liqlik ustuvorliklari hamda uzoq muddatli noaniqlik bilan bog‘liq xavf va chaqiriqlarga e’tibor qaratiladi. Mazkur hisobot ilmiy tadqiqot va amaliy siyosiy tahlil uyg‘unligida tayyorlangan bo‘lib, davlat boshqaruvi vakillari, diplomatlar, tahlilchilar va mutaxassislar uchun Afg‘onistondagi bugungi jarayonlarni tizimli va dalillarga tayangan holda baholashga xizmat qiladi. * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Hamza Boltayev va Nargiza Umarovaning Muxit Assanbayev (Qozog‘iston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Qozog‘iston strategik tadqiqotlar instituti) bilan hammuallifligidagi ushbu qo‘shma ma’ruzada Qozog‘iston va O‘zbekiston Afg‘oniston bilan muloqot, insonparvarlik yordami va o‘zaro aloqadorlikka asoslangan amaliy, xavfsizlikka ustuvorlik beruvchi munosabat olib borayotgani ta’kidlangan. “O‘zaro hamkorlikning yangi ufqlari” sifatida tavsiflanganidek, mualliflarning fikricha, Nur-Sulton va Toshkent Afg‘onistonni tahdiddan ko‘ra Markaziy va Janubiy Osiyoni bog‘lovchi quruqlik ko‘prigi sifatida ko‘radi. Shu sababli, murakkab ko‘p tomonlama formatlardan ko‘ra tezroq natija beradigan ikki tomonlama aloqalarga ustuvorlik beradi, ayni paytda BMT doirasidagi xalqaro qonuniylikka intilishni davom ettiradi.   Tadqiqotning ikkinchi qismi Yevroosiyo yuk oqimlarini muvozanatlash uchun mo‘ljallangan janubiy tranzit yo‘nalishlarini baholaydi. Unda Xitoy-Qirg‘iziston-O‘zbekiston temir yo‘li (Eron va Kaspiy dengiziga chiqish imkoniyati bilan) hamda ikkita raqobatdosh Transafg‘on temir yo‘l loyihasi: O‘zbekistonning Kobul yo‘lagi (Termiz-Xarlachi) va Qozog‘iston hamda Turkmaniston qo‘llab-quvvatlaydigan g‘arbiy tarmoq (Torgundi-Hirot-Qandahor) ta’kidlangan. Mualliflar O‘rta (Transkaspiy) yo‘lagi va Lojuvard yo‘nalishi bilan potensial hamkorlik imkoniyatlarini qayd etadilar, biroq strategik murosalarni ham ta’kidlaydilar – yo‘nalishlarni tanlash tarif raqobati, Yevropa Ittifoqi, Turkiya va Janubiy Osiyo bozorlariga kirish hamda kelajakdagi tranzit daromadlarining mintaqa bo‘ylab taqsimlanishini belgilaydi.   Hisobotda alohida bo‘lim Afg‘onistonning Qo‘shtepa kanaliga bag‘ishlangan bo‘lib, u ham ichki davlat qurilishi loyihasi, ham transchegaraviy xavf sifatida taqdim etilgan. Unda Amudaryo oqimlarini tartibga soluvchi zaif huquqiy asoslar, qurilish ko‘lami va sur’ati, shuningdek, O‘zbekiston va Turkmanistonda quyi oqimdagi suv tanqisligini kuchaytiruvchi yuqori oqimdagi sezilarli suv olish ehtimoli ko‘rib chiqilgan. Mualliflarning fikricha, iqlim o‘zgaruvchanligi, qishloq xo‘jaligiga qaramlik va mavjud infratuzilma yetishmovchiligi bu xavflarni yanada kuchaytiradi, bu esa quyi havza bo‘ylab qishloq aholisining turmush darajasi, ichki migratsiya va oziq-ovqat xavfsizligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.   Siyosat nuqtai nazaridan, tadqiqot Kobul bilan barqaror, manfaatdorlikka asoslangan hamkorlikni; diversifikatsiyalangan yo‘nalishlarga (jumladan, Eron va Janubiy Kavkaz orqali aloqalarga) parallel ravishda sarmoya kiritishni; va Afg‘onistonni Markaziy Osiyoning resurslarni boshqarish tizimlariga jalb qiladigan tizimli, mintaqaviy suv muloqotini tavsiya etadi. Uning asosiy g‘oyasi amaliy: siyosiy barqarorlashtirish, transport integratsiyasi va suv resurslarini boshqarish bir-biridan ajralmas jarayonlardir - bir yo‘nalishdagi taraqqiyot boshqalari bo‘yicha harakatsiz bo‘lsa, mo‘rt bo‘lib qoladi.   * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti huzuridagi Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) Fridrix Ebert nomidagi jamg‘armaning Markaziy Osiyodagi vakolatxonasi bilan hamkorlikda 2023-2024-yillarda O‘zbekistonda shakllanayotgan yangi ijtimoiy guruh – AT-sinfini o‘rganishga bag‘ishlangan tadqiqot loyihasini amalga oshirdi.   Mazkur loyiha to‘rtinchi sanoat inqilobi va raqamlashtirish davrida axborot texnologiyalari sanoatining ijtimoiy o‘zgarishlar, bandlik va innovatsion iqtisodiyotga ta’sirini anglash bo‘yicha sa’y-harakatlarning tarkibiy qismi bo‘ldi. Tadqiqot AT-sinf vakillarining asosiy xususiyatlari, qadriyatlari va iqtisodiy rolini aniqlashga, shuningdek, davlat raqamli siyosati va kasb-hunar ta’limi tizimining ta’sirini baholashga qaratilgan.   Tadqiqotning asosiy yo‘nalishlari: Sotsiologik tahlil — keng qamrovli dala bosqichini o‘tkazish (10 ta hududdagi 326 nafar AT-mutaxassislar o‘rtasida so‘rovnoma, ekspert suhbatlari, fokus-guruhlar). AT-sinfni xaritalash — tipik vakilning qiyofasini yaratish: demografiya, ta’lim, kasbiy yo‘l, daromad manbalari. Raqamli muhit va ta’lim amaliyotlarini o‘rganish — AT sohasida bilim olish yo‘llari va oliy ta’lim sifatini baholash usullarini tahlil qilish. Mintaqaviy nomutanosiblik — hududlardan poytaxtga kadrlar ko‘chishi va mutaxassislarning kelishi hamda ushlab qolinishiga ta’sir etuvchi omillarni o‘rganish. Davlat siyosatini baholash — AT-kompaniyalar uchun raqamli inklyuzivlik dasturlari, huquqiy va soliq imtiyozlarini ko‘rib chiqish.   Loyihaning maqsadi O‘zbekistonda AT-sinfining ijtimoiy va iqtisodiy ahamiyatini tushunish uchun empirik asos yaratish, shuningdek, uni rivojlantirish va milliy barqaror o‘sish strategiyasiga qo‘shish sharoitlarini yaxshilash bo‘yicha takliflar ishlab chiqishdan iborat.   * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.