Nargiza Umarovaning  maqolasida  Vohon yo‘lagi Markaziy Osiyo, Afg‘oniston va Xitoy o‘rtasida rivojlanayotgan hamkorlikning tobora muhim unsuriga aylanib borayotganiga oid dolzarb va ko‘p qirrali baho berilgan. Muallif ushbu yo‘lakni shunchaki olis bir geografik hudud sifatida emas, balki Afg‘onistonning 2021-yildan so‘ng mintaqaviy hamkorlikka qayta qo‘shilishi, Xitoyning infratuzilmaviy intilishlari va Yevroosiyoda transport bog‘liqligi uchun raqobatning kuchayishi sharoitida ahamiyati ortgan salohiyatli strategik savdo va transport yo‘nalishi sifatida taqdim etadi. Maqolada Vohon yo‘lagi tashabbusi kengroq geosiyosiy nuqtai nazardan ko‘rib chiqiladi hamda mintaqaviy savdo oqimlari, transportga bog‘liqlik va xavfsizlik borasidagi hisob-kitoblardagi o‘zgarishlar ko‘p yillar davomida ikkinchi darajali bo‘lib kelgan yo‘nalishga qanday qilib yangicha ahamiyat kasb ettirayotganini ko‘rsatib beradi.

Maqolaning asosiy kuchi uning qiyosiy tahlilga asoslanganidadir. Umarova nima sababdan Vohon yo‘lagi Xitoy–Pokiston iqtisodiy yo‘lagiga (CPEC) muqobil yoki qo‘shimcha sifatida yana e’tiborni tortayotganini batafsil tushuntiradi. U, ayniqsa, Kobul va Islomobod o‘rtasidagi muntazam uzilishlar hamda siyosiy ziddiyatlar fonida Afg‘onistonning Pokiston tranzitiga qaramlikni kamaytirishga bo‘lgan intilishi kuchayib borayotganini alohida ta’kidlaydi. Shu nuqtai nazardan, Vohon orqali o‘tadigan yo‘nalish Afg‘onistonga Xitoyga bevosita chiqish imkonini berishi, shuningdek, mintaqaviy transportning umumiy me’morchiligini o‘zgartirishi mumkin bo‘lgan jozibador strategik variant bo‘lib ko‘rinadi. Shu bilan birga, muallif loyihani ideallashtirmaydi: u yo‘lakning jozibadorligi infratuzilma, siyosat va xavfsizlikka oid jiddiy to‘siqlar bilan muvozanatda ekanligini aniq ko‘rsatib o‘tadi.

Umuman olganda, maqola geosiyosiy tahlilni transport va iqtisodiyot sohasidagi amaliy mulohazalar bilan uyg‘unlashtirgani uchun qimmatlidir. Umarova, garchi yaqin kelajakda Vohon yo‘lagining to‘liq ishga tushirilishi ehtimoldan yiroq bo‘lsa-da, uni amalga oshirib bo‘lmaydigan loyiha sifatida hisobdan chiqarib yubormaslik kerak, degan xulosaga keladi. Aksincha, bu mintaqaviy sharoitlar qulaylashgan taqdirda jadal rivojlanishi mumkin bo‘lgan strategik imkoniyatdir. Muhimi, maqolada Markaziy Osiyo siyosati uchun ahamiyatli xulosalar ham keltirilgan: unda mintaqa davlatlari shakllanayotgan Yevroosiyo transport landshaftida o‘z o‘rnini saqlab qolish va kengaytirish uchun turli ssenariylarga tayyor turishi, mintaqa ichidagi bog‘liqlikni mustahkamlashi hamda o‘zlarining yirik temir yo‘l va tranzit loyihalarini amalga oshirishni jadallashtirishi zarurligi ta’kidlanadi. Shu ma’noda, maqola nafaqat bitta yo‘lak tahlili, balki mintaqadagi transport bog‘liqligi va ta’sirining kelajakdagi muvozanati haqidagi keng qamrovli mulohazadir.

* Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.