Nasiba Ergashovaning Ulug‘bek Ishonxojayev rahbarligida tayyorlagan maqolasida Markaziy Osiyoning muhim minerallar uchun global poygadagi o‘rni ortib borayotgani va «C5+1» formati AQSHning mintaqa bilan hamkorligi uchun qanday qilib asosiy platformaga aylangani tahlil qilinadi. Maqolada uran, mis, litiy, volfram, nodir yer elementlari va surma kabi minerallar endilikda shunchaki iqtisodiy resurslar emas, balki toza energetika, mudofaa texnologiyalari, yarimo‘tkazgichlar hamda ta’minot zanjirlari xavfsizligi bilan bog‘liq strategik aktivlar ekani ko‘rsatib o‘tilgan.
Maqolada ta’kidlanishicha, 2022-yildan boshlab AQSHning Markaziy Osiyoga nisbatan siyosati asosan xavfsizlik masalalariga qaratilgan kun tartibidan resurs diplomatiyasi va ta’minot zanjirlarini diversifikatsiya qilish tomon o‘zgargan. Muhim minerallar bo‘yicha «C5+1» muloqotining yo‘lga qo‘yilishi, Qozog‘iston va O‘zbekistonning Mineral resurslar xavfsizligi bo‘yicha hamkorlik forumiga jalb etilishi, shuningdek, so‘nggi investitsiya mexanizmlari Vashingtonning mintaqaning mineral salohiyatiga qiziqishi ortib borayotganidan dalolat beradi.
Shu bilan birga, maqolada AQSH hamkorligi jiddiy tizimli cheklovlarga duch kelayotgani qayd etilgan. Xitoy muhim minerallarni qayta ishlash va boyitish sohasida allaqachon ustun mavqega ega bo‘lib ulgurgan, Markaziy Osiyoning geografik joylashuvi, infratuzilmaning cheklangani, boshqaruv bilan bog‘liq xatarlar va sarmoyaviy to‘siqlar esa G‘arbning keng ko‘lamli ishtirokini qiyinlashtirmoqda. Muallifning fikricha, agar diplomatik yutuqlar moliyalashtirish, qayta ishlash quvvatlarini yaratish, geologik qidiruv va investitsiyalarni himoya qilishning yanada ishonchli mexanizmlari bilan mustahkamlanmasa, ularning o‘zi kifoya qilmaydi.
Umuman olganda, maqolada Markaziy Osiyo AQSH va Xitoy o‘rtasidagi geo-iqtisodiy raqobatning tobora muhim maydoni sifatida ko‘rsatilgan. Unda Vashington mintaqaning tog‘-kon sanoatida o‘zining barqaror ishtirokini ta’minlamoqchi bo‘lsa, «C5+1» tashabbuslarini aniq loyihalar, uzoq muddatli sarmoyalar va ta’minot zanjirlari bo‘yicha ishonchli hamkorlikka aylantirgan holda muloqotdan amaliy ijroga o‘tishi zarurligi xulosa qilinadi.
* Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.
